Anoreksiya Nervoza: Belirtileri, Nedenleri, Tedavisi ve Komplikasyonları

0
38
Anoreksiya Nervoza hakkında her şey
Anoreksiya kişinin kilo takıntısı nedeniyle yemek yemeyi kısıtladığı ve sağlıksız bir kiloda olduğu bir yeme bozukluğudur.

Anoreksiya nervoza nedir?

Kısaca anoreksiya olarak bilinen anoreksiya nervoza, kilo almaya karşı duyulan aşırı korkudan ötürü normalden çok daha düşük kiloya neden olan yemek yeme sorunlarının ortaya çıktığı bir yeme bozukluğudur. Psikiyatrik bozukluklar arasında ölüm riski en yüksek olan bozukluk olan anoreksiya hastalarının % 90’ı kadındır. Ortalama başlangıç yaşı 15 olan bu hastalık genç kızların hastaneye kaldırılmasına sebep olan nedenler arasında birinci sıradadır. Anoreksiya nevroza da dahil olmak üzere yeme bozukluklarında genetik, çevresel ve psikolojik faktörlerin rol oynadığı düşünülür.

Bu hastalıktan muzdarip olan kişiler kilo almamak veya kilo vermek için, genellikle yedikleri yiyecek miktarını ciddi şekilde azaltırlar. Kalori almamak için yemek yedikten sonra kusabilir veya müshil, diüretik veya lavmandan faydalanabilirler. Bu kişiler aşırı miktarda egzersiz yaparak kilo vermeye çalışabilirler. Ancak ne kadar kilo verseler de kendilerini hala daha kilolu görmektedirler; bu nedenle anoreksiya ile ilgili yiyecek ve egzersiz takıntısı içeren hareketleri yapmaya devam ederler.

Anoreksiya esasen yemekle ilgili bir sorun değildir. Yemek duygusal sorunlarla başa çıkmanın bir yolu olarak ortaya çıkan bir takıntıdır. Anoreksiya hastasında zayıflık kendisine değer vermesini sağlayan bir göstergeye dönüşmüştür. Diğer yeme bozuklukları gibi bu hastalık da kişinin hayatını her açıdan olumsuz olarak etkileyebilir. Ancak tedavi ile bu hastalığın üstesinden gelmek mümkündür.

Benzer yazılar: BULİMİANIN ZARARLARI: BULİMİA VÜCUDUNUZA SANDIĞINIZDAN DAHA ÇOK ZARAR VERİYOR!

Anoreksiya tipleri

Anoreksiyanın sık olarak rastlanan iki ana tipi vardır. Yeme bozukluğunun davranış biçimine göre düzenlenen bu tipler şunlardır:

Kısıtlayıcı tip

Kısıtlayıcı tipte kişinin iştahı son derece azalmıştır ve yemek yememe konusunda kendisini aşırı derecede disipline etmiştir. Bu kişiler kalorili, yağlı, şekerli yiyecekleri tüketmedikleri gibi yedikleri yemek miktarını da oldukça azaltırlar. Kilolarını korumak için o kadar az yerler ki normalin çok daha altında kilolara düşebilirler.

Tıkınırcasına yiyen tip

Bu yeme bozukluğunda kişiler yedikleri yemeklere kısıtlama getirirler fakat aynı zamanda zaman zaman aşırı derecede yeyip kusma atakları yaşarlar. Böylece kilo alma korkusundan kurtulur ve yememleri gereken yemekleri yedikleri için oluşan suçluluk duygusunu atarlar. Bu kişiler kusmanın yanı sıra egzersiz yaparak ve müshil ilacı kullanarak da yediklerinden kurtulabilir.

Belirtileri

Anoreksiya belirtilerini fiziksel ve duygusal olmak üzere iki kategoride ele alabiliriz. Vücut üzerinde kapsamlı etkileri olan bu bozukluk psikolojik kökenlidir fakat hem fiziksel hem de psikolojik anlamda belirti ve komplikasyonlara neden olabilir.

Fiziksel belirtileri

  • Zayıflık
  • Aşırı miktarda kilo verme veya büyürken beklenen miktarda kilo alamama
  • Yorgunluk
  • Anormal kan değerleri
  • İnsomnia
  • Baş dönmesi
  • Bayılma
  • Saçların incelmesi ve dökülmesi
  • Adet düzensizliği veya adet kesilmesi
  • Kabızlık
  • Karın ağrısı
  • Kuru cilt
  • Ciltte sararma
  • Soğuğa karşı aşırı hassasiyet
  • Aritmi
  • Dehidrasyon (vücudun susuz kalması)
  • Düşük tansiyon
  • Kollarda ve bacaklarda şişme

Anoreksiya hastalarında tıpkı bulimia hastalarında olduğu gibi aşırı yemek yeyip kusma söz konusudur. Ancak aralarında çok bariz bir fark vardır: bulimia hastaları normal veya normalden fazla kiloda iken, anoreksiya hastaları çok zayıftır.

Duygusal ve davranışsal belirtiler

Bu hastalığın duygusal ve davranışsal düzeyde etkileri de bulunur. Anoreksiya nervozanın duygusal ve davranışsal belirtileri şunlardır:

  • Aşırı egzersiz yapmak
  • Çok az yemek yemek
  • Müshil ve lavman kullanarak yediklerinden kurtulmak
  • Yediklerini kusmak (binge eating)
  • Başkaları için yemek pişirmek ile uğraşmak ancak pişirdiklerini yememek
  • Öğün atlamak veya yemek yememek
  • Sadece yağsız ve kalorisi düşük gıdalarla beslenmek ve onlardan da az yemek
  • Aç olmadığını iddia etmek ve yemek yememesi ile ilgili bahaneler uydurmak
  • Yemekleri çiğnedikten sonra yutmadan tükürmek
  • İnsanların olduğu sosyal ortamlarda yemek yemek istememek
  • Sürekli tartılmak ve kilo alma korkusuyla sürekli kilosu ile ilgili düşünmek
  • Sürekli aynaya bakarak görüntüsünü incelemek
  • Şişmanlıktan şikayet etmek
  • Sosyal ortamlara girmemek
  • Kat kat giyinerek vücudunu kapatmak
  • Sinirli bir ruh hali
  • İnsomnia veya uykusuzluk
  • Cinsellikten uzaklaşma
  • Duygusal olarak yavanlaşma

Anoreksiya nervozanın temel özelliği kişinin vücut şekli, dış görünüşü ve kilosu ile ilgili yoğun bir kaygı içerisinde olmasıdır. Bu kişilerde az yemek yemek kilo vermek için uyguladıkları tek yöntem değildir. Ayrıca kalori yakmak için aşırı miktarda egzersiz de yapabilirler. Oturmaktansa ayakta durmayı tercih ederler ve fiziksel olarak aktif olacak alanları yaratırlar. Spor, atletizm ve dansa ilgi duyabilirler. Müshil, diüretik ve zayıflama ilaçlarını gereksiz yere kullanılır ve bu maddeleri süistimal ederler.

Benzer yazılar: ANİ VE İSTENMEYEN KİLO KAYBI: BELİRTİLERİ, NEDENLERİ VE TEDAVİSİ

Anoreksiyanın başlangıç belirtileri

Anoreksiyanın başlangıç belirtileri hakkında bilgi sahibi olarak yakınlarınıza erken dönemde yardımcı olabilirsiniz.

  • Birdenbire kilo verme
  • Kilo vermekten ötürü rahatsız olduğu için üstünü kapatacak giysiler tercih etme
  • Sadece belli yiyecekleri tüketme ve yağlı ve kalorili yiyeceklerden uzak durma
  • Kabızlık ve karın ağrısı gibi sindirim sistemi sorunları yaşama
  • Az yemek yemesine rağmen aç olmadığı konusunda ısrar etme
  • Başkaları için yemek pişirme ancak o yemeği yememe
  • Yemek yerken oyalanma ve yemeği kolay kolay bitirememe
  • Sürekli kalori yakma ihtiyacında olma
  • Arkadaşlardan ve sosyal hayattan uzaklaşmaya başlama
  • Halka açık yerlerde yemek yemekten rahatsız olma
  • Zayıf olmasına rağmen kilolu olduğundan bahsetme
  • Konsantrasyon güçlüğü yaşama
  • Baş dönmesi veya bayılma
  • Sürekli üşümek ve soğuğa tahammül edememek
  • Uyku sorunları ve uykusuzluk
  • Cilt kuruluğu
  • Diş minesinde ve dişlerde hassasiyet
  • Tırnakların kuruması ve kırılgan olması
  • Vücut tüylerinin incelmesi
  • Saçların incelmesi ve kırılganlaşması
  • Kasların güçsüzleşmesi
  • Cildin sararması
  • Yaraların iyileşmemesi
  • Ellerin ve ayakların soğuk olması

Nedenleri

Anoreksiya nervozanın kesin nedeni bilinmemektedir. Bununla beraber birçok hastalık biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu sonucunda oluşur. Anoreksiya nervozanın da benzer bir süreç sonucunda oluştuğu tahmin edilmektedir.

Biyolojik nedenler

Hangi genlerin anoreksiya oluşumuna katkıda bulunduğu bilinmemektedir ancak bazı insanlarda bu hastalığın riskinin daha yüksek olması ile ilgili bazı genetik değişiklikler söz konusu olabilir. Bazı insanlar, mükemmeliyetçi bir karaktere neden olacak genetik temele sahip olabilirler. Mükemmeliyetçilik anoreksiyaya katkıda bulunan karakter özelliklerinden biridir.

Psikolojik nedenler

Anoreksiya hastalarının bazılarında obsesif-kompülsif kişilik bozukluğu olabilir. Bu kişiler aç olmalarına rağmen yemek yemekten kaçınacak kadar görüntüleri ile ilgili takıntılı kişiler olabilirler. Mükemmeliyetçiliklerinden ötürü ne kadar zayıf olurlarsa olsunlar arzu ettikleri görüntüye kavuşamadıkları sanısına kapılabilirler.

Benzer yazılar: OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK HAKKINDA HER ŞEY – OKB BELİRTİLERİ, NEDENLERİ VE TEDAVİSİ

Çevresel nedenler

Modern Batı kültürü ve moda endüstrisi ince bir vücuda vurgu yapar ve güzellik standardı olarak zayıflığı empoze eder. İnsanların bilinçaltına başarının ve saygın bir kişi olmanın zayıflıktan geçtiğine dair fikirler yerleştirilir. Toplumsal düzeyde yaşanan baskıdan ötürü insanlar zayıflığı bir takıntı haline getirebilir ve bu da psikolojik bir bozukluk noktasına erişebilir.

Anoreksiya risk faktörleri

Toplum standartlarının kişide yarattığı baskı kadınlarda daha belirgindir. Bunun en büyük nedenlerinden biri zayıflık vurgusunun özellikle kadınlarda yapılması ve kadının kendisini erkeğe beğendirmek zorunda olduğuna dair ön yargıdır. Bununla birlikte, erkek çocuklar ve erkekler de artık toplum baskısından kaçamamaktadır. Zayıflık ve estetik kaygılar kadınlardan sonra erkekleri de esir almaya başladı. Genel olarak anoreksiya geliştirme ihtimalinizi arttıran risk faktörleri şunlardır:

Yaş

Yaş anoreksiya riskini arttıran önemli faktörlerden biridir. Daha çok 40 yaşından genç insanlarda görülen bu sorun özellikle ergenlik çağında yaygındır. Ergenlik döneminde çocukluktan yetişkinliğe geçiş söz konusu olduğu için dış görünüş ile ilgili kaygılar had safhadadır. Ayrıca bu dönemde akranlarının baskısından ötürü gençler takıntı geliştirebilirler.

Genetik

Bazı genlerdeki değişiklikler, anoreksiya riskini arttırabilir. Birinci dereceden bir akrabasında, kardeşinde veya çocuğunda anoreksiya olan kişilerde bu risk artabilir. Bununla beraber genetik yatkınlık ve anoreksiya arasındaki ilişki kesin değildir ve belirsizdir.

Diyet

Diyet yapmak yeme bozukluğu geliştirme riskini arttırır. Anoreksiya semptomlarının açlık ile ilgili olduğu düşünülür. Açlık beyni etkiler ve ruh hali değişikliklerine, kaygı ve iştahsızlığa neden olur. Açlık ve kilo verme ile bu duruma yatkın kişilerde beyin farklı işlemeye başlayabilir. Bu da kişinin yeme alışkanlıklarını tamamen değiştirebilir.

Diğer

Gelişim döneminde yaşanan sıkıntılar, aile içi sorunlar, akademik zorluklar ve baskı da anoreksiyaya yatkınlığa neden olabilir.

Teşhisi

Doktorunuz bu hastalıktan şüphelenirse, kilo kaybının tıbbi nedenlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak ve anoreksiya tanısı koymaya yaklaşmak için bazı testler ve muayene yapmak durumundadır. Teşhis, Amerikan Psikiyatri Birliğinin yayınladığı Ruhsal Bozuklukların Teşhis ve İstatistiksel El Kitabındaki (DSM-5) anoreksiya teşhis kriterlerine göre konur.

Fizik muayene

Fizik muayenede boy ve kilo oranına bakılır. Kalp atış hızı ve kan basıncı gibi fonksiyonlar kontrol edilir. Cilt ve tırnaklarda besin eksiklikleri ve hastalıklarla ilgili işaretler olup olmadığına bakılır. Ayrıca doktorunuz karın, kalp ve akciğerlerinizi de dinleyecektir.

Laboratuvar testleri

Bu testler, tam kan sayımı ve karaciğer, böbrek ve tiroid fonksiyonlarını inceleyen testlerdir. Ayrıca idrar tahlili de istenebilir.

Psikolojik değerlendirme

Doktor veya psikolog duygu ve düşüncelerinizi anlamak için yeme alışkanlıklarınız ile ilgili bilgi almak isteyecektir. Ayrıca psikolojik öz değerlendirme anketlerini yapmanız da istenebilir.

Diğer

Kemik yoğunluğunuzu ölçmek kırık kemiğiniz olup olmadığını anlamak için kemikle ilgili testler yapılabilir. Ayrıca pnömoni veya kalp hastalıklarını tespit etmek için röntgen çekilebilir. Kalp ile ilgili sorunları anlamak için elektrokardiyogram yapılabilir.

Benzer yazılar: KALP YETMEZLİĞİ KOMPLİKASYONLARI VE VÜCUDA ZARARLARI

Tedavisi

Anoreksiya tedavisi genellikle konuşma terapisi ve bir uzman eşliğinde kilo alımından oluşur. Ciddi komplikasyonların gelişmesini önlemek için tedaviye hemen başlamak gerekir. Buna ek olarak anoreksiya 18 yaş altı kişilerde daha farklı tedavi edilir.

Yetişkinlerde anoreksiya tedavisi

Anoreksiya tedavisinde faydalanılan birçok konuşma terapisi mevcuttur. Bu tedavilerin amacı, yeme problemlerinin altında yatan nedenleri bulmak ve hastanın rahatlamasını sağlayarak sağlıklı bir diyet uygulamasına olanak tanımaktır. Yetişkinlerde anoreksiya tedavisi için aşağıdaki konuşma terapilerinden faydalanabilirsiniz:

Bilişsel davranışçı terapi (CBT)

Bilişsel davranışçı terapide sizi yeme bozukluğuna iten duygu ve düşünceleri kontrol etmeniz amaçlanır. Bu terapi genellikle 40 hafta kadar sürer ve haftada iki seans uygulanabilir. Bilişsel davranışçı terapinin faydaları şunlardır:

  • Duygularınızla başa çıkmayı öğrenebilirsiniz
  • Bu duyguların sizi patalojik davranışlar göstermeye itmesini engelleyebilirsiniz
  • Sağlıklı yemek yemeği öğrenebilirsiniz
  • Beslenmenin ve aç kalmanın sizin üzerinizdeki etkilerini anlayabilirsiniz.

Benzer yazılar: BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ (BDT) NEDİR? – FAYDALARI VE KULLANIM ALANLARI

Yetişkinlerde Maudsley Anoreksiya Nervoza Tedavisi (MANTRA)

MANTRA tedavisinde yeme bozukluğunun nedeninin araştırılması esas amaçtır. Bunun için konuşma terapisi düzenlenir. Bu terapide sizin öncelikleriniz anlaşılır ve terapi süresince aşama kaydedilerek davranışlarınızı değiştirmeye hazır hale gelmeniz beklenir. Genellikle 20 seans süren bu terapiye ailenizden veya yakınlarınızdan birini de dahil etmeniz mümkündür.

Psikodinamik terapi

Psikodinamik terapi genellikle bu bahsettiğimiz terapilerin ve tedavilerin fayda göstermemesi durumunda başvurulacak bir tedavidir. Bu terapide temel amaç danışanların duygularına dair farkındalık kazanmalarını sağlamaktır. Duygu ve düşüncelerine dair farkındalık kazanmaları sağlanırken bilinçaltı süreçlere inilir. Duygu ve düşüncelerinin etkilendiği çözümlenmesi gereken ruh hallerine ulaşmak amaçlanır. Yaklaşık olarak 40 hafta süren psikodinamik terapi ile bilinçdışındaki çözülmeyi bekleyen çatışmaların su yüzüne çıkarılması ile, kişinin kendisini yeme bozukluklarına iten sorunların üstesinden gelmesi amaçlanır.

Diyet

Tedavide doğru ve sağlıklı beslenmeyi öğrenmeniz için bazı tavsiyeler de verilecektir. Bu tavsiyeler hastalığın tedavisi olmaktan ziyade tedavi sonrası doğru beslenmeyi öğrenmenizi sağlanmak üzere verilen bilgilerdir. Ayrıca uzun süredir kötü ve yetersiz beslendiğiniz için bazı vitamin ve mineral takviyeleri almanız da istenebilir.

Benzer yazılar: ANOREKSİYA NERVOZA BESLENME TEDAVİSİ –  ANOREKSİYA DİYET TEDAVİSİ

Çocuklarda ve gençlerde anoreksiya tedavisi

Çocuklarda ve gençlerde çoğunlukla ilk olarak aile terapisi önerilir. Bilişsel davranışçı terapi de kombine tedavisi olarak verilebilir.

Aile terapisi

Aile terapisi ile çocuğun ebeveynleri de tedavi sürecine dahil olur. Çocuklarda ve ergenlik çağındaki kişilerde ailevi dinamikler psikolojik çatışmalara neden olabildiği için terapide ailenin de bulunması önemlidir. Terapi genellikle bir yıl kadar sürer ancak kişinin gidişatına göre terapi süresi ve seans sayısı değişebilir.

Duygusal tatmin arayışı

Duygularınız ve düzensiz yeme alışkanlıklarınız arasındaki bağı anladığınız zaman ve anoreksiyaya karşı farkındalık geliştirdikten sonra duygusal tatmini yemek dışında başka şekillerde sağlamanız gerekir.

  • Depresyonda olduğunuzda veya yalnız hissettiğinizde sevdiğiniz veya yakınlık duyduğunuz insanlarla iletişime geçin. Onlarla beraber vakit geçirin ve onlarla paylaşım içerisinde bulunun.
  • Kaygılı olduğunuz zamanlarda hobilerinize yönelin. Müzik dinleyin, sevdiğiniz bir şeyler yapın ve yürüyüş gibi stresinizi atmanızı sağlayacak aktivitelerde bulunun. Herkesin stres atma yöntemi farklıdır ve siz sizi rahatlatan aktiviteleri tercih etmelisiniz.
  • Yorgun olduğunuz zamanlarda çay demleyin, dinlenin, sıcak bir duş alın ve rahatlayın. Kendinizi mutlu edecek şeyler yapmaya özen gösterin. Bu sevdiğiniz özel fincanlarda kahve içmek dahi olabilir.
  • Anoreksiyanın yıkıcı düşünceleri ile baş etmek için kendinize karşı acımasız olmayı bırakın. Öncelikle hiç kimsenin mükemmel olmadığının ve olamayacağının ayırdına varmanız gerekir. Bunun için mükemmel yapamasanız da kendinize ilgi alanları edinin ve bu alanlarda üretim yapmaya çalışın. Bu resim yapmak veya bir müzik aleti çalmak olabilir.

Komplikasyonlar

Anoreksiyanın hem fiziksel hem de psikolojik anlamda birçok komplikasyonu olabilir. Bu hastalığın en ciddi komplikasyonu ise ölümdür. Kişinin anoreksiyadan ölmesi için çok zayıf olması da gerekmez. Yetersiz beslenmeden ötürü elektrolit dengesizliği olması veya aritme (kalp ritm bozukluğu) ölüme neden olabilir. Anoreksiyanın diğer fiziksel komplikasyonları ise şunlardır:

  • Kas kaybı
  • Kansızlık
  • Mitral kapak prolapsusu
  • Kalp ritm bozukluğu
  • Kalp yetmezliği
  • Kemik erimesi
  • Adet görmeme
  • Erkeklerde testosteron miktarında azalma
  • Kabızlık veya mide bulantısı gibi sindirim sistemi sorunları
  • Böbrek rahatsızlıkları
  • Kan potasyum, sodyum ve klorür gibi elektrolitlerin dengesiz olması

Anoreksiyanın psikolojik komplikasyonları ise şunlardır:

  • Depresyon ve anksiyete
  • Duygudurum bozuklukları
  • Madde kullanımı
  • Alkol kullanımı
  • Kişilik bozuklukları
  • İntihara teşebbüs

Anoreksiya nevroza hastası yakınınıza nasıl yardım edebilirsiniz?

Yeme bozukluğu olan bir yakınıza veya arkadaşınıza yardım etmek çok da kolay değildir. Esasen hasta kendisi istemediği takdirde onu tedaviye zorlamak mümkün olmayabilir. Özellikle hastada inkar söz konusu ise işiniz daha da zor olacaktır. Kişiye yemek yemez isen öleceksin demek veya anoreksiyanın zararları hakkında demeç vermek pek de fayda sağlamaz.

Tavrınız yumuşak ve dostane olursa süreç içerisinde yakınınızı tedaviye ikna etmeniz mümkün olabilir. Ancak kesinlikle onu yargılamamalı ve empati kurduğunuzu her daim hissettirmelisiniz. Buna ek olarak bir profesyonele danışabilir ve onun tavsiyeleri doğrultusunda hastaya yaklaşımınızı düzenleyebilirsiniz. Ayrıca ona doğru rol model olarak da yardım edebilirsiniz. Bunun için sağlıklı beslenme ve egzersiz programınız olmalı ve kendi bedeninizi eleştirmemeli ve kendinizle barışık olmalısınız. Kesinlikle onun karşısında öfkelenmemeli, onu aşağılamamalı ve ona karşı sert tavırlar göstermemelisiniz. Unutmayın anoreksiya her şeyden önce psikolojik bir bozukluktur ve bu kişiler duygusal açıdan hassas bir durumdadır.

Kaynakça

1. Anorexia nervosa

2. What is anorexia nervosa

3. Anorexia nervosa treatment

4. Anorexia nervosa

5. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM–5)

6. Neural correlates of eating disorders: translational potential

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin