Ana Sayfa A’dan Z’ye Hastalıklar Çölyak Hastalığı: Nedenleri, Belirtileri, Tedavisi ve Komplikasyonları

Çölyak Hastalığı: Nedenleri, Belirtileri, Tedavisi ve Komplikasyonları

Çölyak hastalığı nedir?

Çölyak hastalığı, ince bağırsaklarda oluşan bir sindirim sistemi rahatsızlığıdır. Otoimmün bir hastalık olarak sınıflandırılan çölyak hastalığının toplumda görülme oranı yaklaşık olarak % 1’dir. İnce bağırsakta enflamasyon ve mukoza hasarı bulunan çölyak hastalığında glüten içeren besinlere duyarlılık oluşmuştur.  

Otoimmün olması bağışıklık sisteminin kendi dokusuna saldırması anlamına gelir. Çölyak hastalığında bu doku ince bağırsaktır. Tepki glüten yendiği zaman ortaya çıkar. Kişi glüten içeren bir tahıl tükettiği takdirde bağışıklık sistemi ince bağırsak dokusuna zarar verir.

Gluten, buğday, çavdar, arpa ve diğer tahıllarda bulunan bitkisel bir proteindir. Bu tahıllarla yapılan hamurun elastik yapısını veren şey glütendir. Çölyak hastalığı olan bir kişi glüten içeren bir gıda yediğinde, hastanın vücudu proteine anormal bir tepki verir ve ince bağırsak içerisinde bulunan kıla benzeyen villus tabakasına zarar verir.

Çölyak hastalığı olan çoğu kişi hastalığının farkında bile değildir veya tıbbi bir teşhis almamıştır. Bağırsaklarda meydana gelen hasarın oldukça yavaş seyirli olması ve semptomların birbirinden farklı ve oldukça çeşitli olması teşhis konulmasını geciktirebilir.

Çölyak hastalığının türleri nelerdir?

Dünya Gastroenteroloji Organizasyonunun açıklamalarına göre üç tür çölyak hastalığı bulunur: klasik çölyak, apitik çölyak ve sessiz çölyak hastalığı. Klasik çölyak hastalığında, hastalarda ishal, soluk, kötü kokulu ve yağlı dışkı, çocuklarda kilo kaybı veya büyüme yetmezliği gibi besin emilim belirtileri bulunur.

Atipik çölyak hastalığında, hastalarda, emilim bozukluğu ile ilgili belirgin belirtiler yoktur fakat hafif gastrointestinal semptomlar olabilir. Karında şişkinlik ve ağrı ve/veya demir eksikliği anemisi, kronik yorgunluk, kronik migren, periferik nöropati (ellerde veya ayaklarda karıncalanma, uyuşma veya ağrı), karaciğer enzimlerinde yükselme, azalmış kemik kütlesi ve kemik kırıkları, vitamin eksikliği (folik asit ve B12), kilo vermede zorluk, erken menopoz ve açıklanamayan kısırlık, diş minesi kusurları, depresyon ve anksiyete, dermatit herpetiformis gibi belirtiler görülebilir. 

Sessiz çölyak hastalığına asemptomatik çölyak hastalığı da denir. Sessiz çölyakta hastalarda herhangi bir belirti yoktur ancak yine de ince bağırsaklarında villöz atrofi bulunur; ince bağırsak dokusunda hasar vardır. Bu hastalarda pek şikayet olmasa da glüteni diyetlerinden çıkarttıklarında genel sağlık durumlarında ve asit reflü gibi hastalıklarda düzelme görülür.

Çölyak hastalığının belirtileri nelerdir?

Çölyak hastalığına sahip bir kişi glüten yediğinde aşağıdaki semptomlar ortaya çıkabilir:

  • Karın ağrısı
  • Şişkinlik
  • Kemik veya eklem ağrısı
  • Kabızlık
  • İshal
  • Gaz
  • Mide ekşimesi
  • Mide bulantısı
  • Deride kaşıntı ve döküntü
  • Baş ağrısı
  • Yorgunluk
  • Ağızda yaralar
  • Uyuşukluk ve karıncalanma hissine neden olan sinir sistemi hasarı
  • Kötü kokulu ve açık renkli dışkı
  • Kilo kaybı

Tüm çölyak hastalarında görülmemekle beraber çölyak hastalığı nedeniyle yeterli besin alımı gösteremeyen kişilerde aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:

  • Demir eksikliği anemisi
  • Diş minesinde aşınma
  • Çocuklarda gelişme geriliği
  • Ruh hali değişiklikleri

Benzer yazılar: Çölyak Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir? Çölyak Hastalığının Teşhisinde Kullanılan Testler Nelerdir?

Çölyak hastalığı neden olur? Risk faktörleri nelerdir?

Çölyak hastalığının kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak ailesel geçiş var gibi görünmektedir ve dolayısıyla bu da genetik kökenli olabileceğini ortaya koymaktadır. Hamilelik, virüsler, stresli olaylar hastalığın tetikleyicisi olabilir.

Ailenizde çölyak hastası bir kişi varsa sizin de hastalanma riskiniz artmış olabilir. Ayrıca hastalık için bir takım risk faktörleri vardır; bu risk faktörleri şunlardır:

– Başka bir otoimmün hastalığınızın olması (örn. Addison hastalığı, Romatoid artrit, Tip 1 diyabet)

– Down Sendromu veya Turner Sendromu gibi genetik bozukluklar

– HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 genine sahip olmak

– Ailede çölyak hastası bir kişi olması

Çölyak hastalığı nasıl teşhis edilir?

Çölyak hastası olup olmadığınızın anlaşılması için bazı testler yapılması gerekecektir. Bu testlerin doğru olması için diyetinizde glüten bulunması gerekir.

Kan testi: Kan testleri ile kanınızda çölyak hastalığı ile ilişkili antikorların bulunup bulunmadığına bakılır. Çölyak hastalarının çoğunda bu antikorlar olması gereken değerlerden daha yüksektir. Çölyak hastalığı teşhisinde kullanılan kan testlerinde, genellikle taranan antikor glüten içeren gıdalar yendiğinde üretilen immünoglobulin (Ig) antikorudur. Bu nedenle test anında glütensiz bir diyetle beslenmemeniz gerekir. Aksi takdirde yanlış bir negatif sonuç alabilirsiniz.

HLA genetik testi: Çölyak hastalığı ile ilişkilendirilen ve birçok çölyak hastasında bulunan iki gen vardır; bunlar HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 genleridir. Bu test ile HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 genlerine sahip olup olmadığınıza bakılır. Bu genlere sahip olmayan kişilerin çölyak hastası olma ihtimali oldukça düşüktür.

Endoskopi & Biyopsi: Doktorunuz endoskopi denilen bir aletle özofagustan yani boğazınızdan girerek ince bağırsağınıza kadar ilerler. İnce bağırsakta villus dokusunu inceler ve hasar olup olmadığına bakar. Ayrıca laboratuvar tetkikleri için biyopsi (doku parçası örneği) alabilir. Biyopsi sonucunuz çölyak hastalığınız olduğunu gösterebilir.

Eğer biyopsi sonucunuz normal ise ancak doktorunuz hala glütene bağlı semptomlarınız olduğunu düşünüyorsa Çölyak dışı glüten hassasiyeti teşhisi koyabilir. Bu durumda bu hastalık gibi ciddi bir durumunuz olmamasına rağmen vücudunuz glüteni sindirmekte zorlanıyor olabilir.

Çölyak hastalığı nasıl tedavi edilir?

Çölyak hastalığını tedavi edecek bir ilaç yoktur. Tek tedavi rejimi glüten içeren besinlerin kesilmesi olacaktır. Glüten içeren besinler arasında; buğday, çavdar, arpa, durum buğdayı ve irmik bulunur. Bu nedenle bu tür tahılları içeren unlarla yapılan hamur işlerinde, makarnalarda, ekmeklerde glüten bulunur.

Ayrıca düzenli olarak tükettiğiniz gıdaların içerisine de glüten katkısı bulunabilir. Bazı gıda takviyelerinde, diş macunlarında, hazır yoğurtlarda, kozmetik ürünlerinde, hazır kahvelerde, mayonezde glüten bulunabilir.

Çölyak hastalığı nedeniyle vitamin ve mineral eksikliği yaşayan kişiler tedavi sürecinde demir, kalsiyum, çinko, d vitamini, magnezyum ve folat gibi vitamin ve mineraller için takviye alabilirler.

Çölyak hastalığı ile ilgili komplikasyonlar nelerdir?

Tedavi edilmediği takdirde çölyak hastalığı aşağıdaki komplikasyonların gelişmesine neden olabilir:

  • Malabsorbsiyon (besin emilim sorunları)
  • Malnütrisyon (yetersiz beslenme)
  • Büyüme geriliği
  • Anemi (kansızlık)
  • Depresyon
  • Kalsiyum eksikliği
  • K vitamini eksikliği
  • Otoimmün hastalıklar
  • Osteoporoz (kemik erimesi)
  • Kısırlık
  • Lenfoma
  • Kalın ve ince bağırsak kanserleri

Kaynakça

Celiac Disease / Attitudes Toward Genetic Testing for Celiac Disease / Symptoms of Celiac Disease

 

POPÜLER YAZILAR

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

bebek uyutma

Basit Bebek Uyutma Yolları: 4 Adımda Bebeğinizi Uyutun

0
Yetişkinlere iş eğitimi, çocuklara tuvalet eğitim nasıl veriliyorsa, bebeklere de uyku eğitimi verilmelidir. Uyku en temel ihtiyacımızdır ve bir bebeğin düzensiz ya da kötü...