Fil Hastalığı (Lenfödem): Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi ve Tedavisi

Bilimsel araştırmalara dayanarak hazırlanmıştır. / Okuma süresi: 5 dk 5 sn

0
116
Fil hastalığı, lenf, parazitler
Fil hastalığı lenf damarlarının tıkanması sonucu ortaya çıkar.

Fil hastalığı nedir?

Tıp dilinde lenfedöm olarak adlandırılan fil hastalığı, dokuların şişmesi nedeniyle uzuvlarda büyümeye neden olan bir hastalıktır. Bu şişmenin nedeni lenf damarların tıkanmasıdır. Bu tıkanmadan ötürü cilt ve deri altı dokularda ödem, hipertrofi ve fibroz gelişir.

Fil hastalığında lenf damarlarının tıkanması dokuların şişmesine ve bu nedenle de uzuvların ve vücudun bazı kısımlarının genişleyip sertleşmesine neden olur diyebiliriz. Tropikal veya subtropikal bölgelerde yaşayan insanlarda daha yaygın olarak görülen fil hastalığı cinsel organları da etkileyebilir.

Fil hastalığının nedenleri nelerdir?

Fil hastalığı birden fazla neden kaynaklanabilir. Enfeksiyon kaynaklı fil hastalığına, sivrisinekler yoluyla kişiden kişiye yayılan parazitler neden olur. Fil hastalığının nedeni olan parazitlerin larvaları kan dolaşımınızda hayatta kalır ve büyür.

Bu parazitler lenf sisteminizde tamamen olgulaşırlar. Orada yıllarca yaşayabilir ve lenf sisteminize fazlasıyla zarar verebilirler. Şişmeye neden olan da parazitin lenf sisteminize verdiği zarardır.

Fil hastalığının diğer nedenleri şunlardır:

  • Tümörlerin lenf sistemini tıkayacak kadar büyümesi nedeniyle tümörler.
  • Kanserli dokuyu çıkarmak için yapılan ameliyat esnasında, lenf düğümlerini veya lenf sıvısını taşıyan bazı damarları da çıkarabilir. Bu durumda lenf sıvısı çevre dokularda birikebilir.
  • Radyasyon tedavisi lenf damarlarına zarar verebilir ve bu durum da dokularda çok fazla lenf sıvısı birikmesine neden olabilir.
  • Lenf sistemindeki anomaliler.

Lenfedöm ayrıca kalıtsal da olabilir. Primer lenfedöm de denen hastalığın bu türü lenfatik sistemi etkileyen genetik ve gelişimsel bozukluktur. Kalıtsal lenfödemde, çeşitli lenfatik damarların tıkanması, malformasyonu veya az gelişmesi nedeniyle lenf sıvısı dokularda toplanır. Kalıtsal lenfödemin üç formu vardır:

  • konjenital kalıtsal lenfödem veya Milroy hastalığı
  • lenfödem praecox veya Meige hastalığı ve
  • lenfödem tarda.

Primer lenfedöm dışındaki fil hastalığı vakaları seconder yani ikincil lenfödem olarak adlandırılır. 

Fil hastalığının belirtileri nelerdir?

Enfeksiyon kaynaklı fil hastalığında, parazitler lenf sistemine ve böbreklerinize zarar verene kadar herhangi bir semptom görülmez. Esas semptom olan şişme ise genellikle, bacaklarda, kollarda, göğüslerde ve genital organlarda oluşur.

Fil hastalığı olan insanların lenf sistemi zarar gördüğü için bağışıklık fonksiyonlarında da bozulma olacaktır. Ciltlerinde bakteriyel enfeksiyon gerçekleşme ihtimali artar. Bu tekrarlanan bakteriyel enfeksiyonlar esnasında ateş ve titreme de görülür.

Ayrıca lenfödem nedeniyle ciltte değişiklikler ve cilt renginde farklılaşma olabilir. Etkilenen ciltte gerginlik ve hafif gıdıklanma gibi bir his olabilir.

Boyun ve baş bölgesinin tutulması durumunda ise kulak ağrısı, görme sorunları, nefes alma sorunları ve konuşma sorunları da görülebilir.

Fil hastalığı nasıl teşhis edilir?

Fil hastalığı teşhis edilirken doktorunuz, tıbbi öykünüzü dinleyecek, semptomları değerlendirecek ve fizik muayene yapacaktır.

Parazitik bir enfeksiyon olup olmadığını tespit etmek için kan testi de gerekir.

Ayrıca röntgen ve ultrason gibi tetkikler aracılığıyla da şişmeye neden olma ihtimali olan diğer koşullar elenebilir.

Fil hastalığı nasıl tedavi edilir?

Fil hastalığının kesin bir tedavisi yoktur; amaç şişliği azaltmak ve belirtileri ortadan kaldırmaktır. Ayrıca hastalığın esas nedenine bağlı olarak da farklı tedavi prosedürleri izlenebilir. Ancak tedavi esasen belirtileri azaltmak ve hastalığın komplikasyonlara yol açmasını önlemek için uygulanır. Bunun için aşağıdaki yöntemlerden faydalanılur:

İlaçlar: Fil hastalığı enfeksiyondan kaynaklanıyor ise ilaçlarla tedavi edilebilir. Doktorunuz dietilkarbamazin (DEC) adında bir ilaç reçete edebilir. Bu ilaç senede bir kere alınır ve kanda bulunan parazitleri öldürür.

Bu ilaç ayrıca ivermektin adında başka bir ilaçla birlikte de kullanılabilir. Bu ilaç da yılda bir kez alınır ve bu iki ilacın beraber alınması daha uzun vadeli bir tedavi olacağı sunar.

Egzersiz: Lenf sıvısının biriktiği etkilenen bölge egzersizden fayda görebilir. Örneğin şişmiş olan bacağın hareket ettirilmesi sıvının boşalmasına yardımcı olabilir. Böylece şişlik azalır ve kişi rahatlar.

Lenfödem hastaları esneklik ve hareket alanlarını arttırmak için bacaklarını veya kollarını çevirme hareketleri yapabilirler.

Ayrıca lenf sıvısının kol veya bacaklarında birikmesini önlemek için de düzenli olarak egzersiz yapılması önemlidir. Bunun için yoga ve yüzme gibi kişiyi zorlamayan sporlar tavsiye edilir.

Masaj: Manüel lenf drenajı denilen özel bir masaj tekniği ile lenf sıvısı biriktiği yerden uzaklaştırılabilir. Bu tedavinin işinin bilen bir fizik tedavi uzmanı tarafından uygulanması gerekir.

Kilo verme: Eğer lenfedöm göğüs kanserinden kaynaklanıyorsa hastanın kilo vermesi ile rahatsızlıkta düzelme olabilir.

Kanser tedavisi: Eğer hastalık tümörden kaynaklanıyorsa, bu tümörün tedavi edilmesi ile fil hastalığı da düzelebilir.

Kompresyon: Kompresyon çorapları veya giysileri ile şiş bölgeye baskı uygulanır ve sıkıştırılır. Bu kompresyon giysileri hastalığın ciddiyetine gore seçilir. Ağır vakalarda sıkıştırma oranı daha yüksek giysiler kullanılır. Bu malzemeleri eczanelerden temin edebilirsiniz.

Pnömatik kompresyon: Başka bir kompresyon çeşidi olan pnömotik kompresyon aleti ile kolunuza veya bacağınıza yerleştirdiğiniz bir çorap şişirilir ve indirilir. Bu şekilde lenf sıvısının akıtılması sağlanmaya çalışılır.

Tüm bu tedavilerin amacı belirtilerin azaltılması ve böylece hastanın hayatının kolaylaştırılmasıdır. Bu tedavilerden biri veya birkaçı beraber uygulanabilir. Hastanın özel durumuna ve şartlarına göre özel bir tedavi çizelgesi hazırlanabilir.

Lenfödem hastalarına öneriler

Hastaların enfeksiyon vb. Komplikasyonlara karşı birtakım önlemler alması gerekebilir. Lenfödem hastalarının dikkat etmesi gereken hususlar şunlardır:

  • Cildinizi temiz tutun ve nemlendirin.
  • Eğer cildiniz kesilirse hemen bu bölgeyi temizleyin ve antibakteriyel merhem sürün. Daha sonar bu bölgeyi ban tile kapatın.
  • Şiş bölgeye iğne batırmayın.
  • Sizi sıkan kıyafetler veya mücevherler giyinmeyin.
  • Bacaklarınız veya kollarınız şiştiğinde kalbinizden yukarı kaldırın ve gün içerisinde bu hareketi mümkün olduğunda tekrarlayın.
  • Eğer hastalığınız size psikolojik olarak olumsuz etkiliyorsa mutlaka bir uzmandan yardım alın. Bunun için tedavinizi üstlenen doktordan size işinde uzman bir psikiyatriste veya psikoloğa yönlendirmesini talep edebilirsiniz.

Kaynakça

Clinical and pathological aspects of filarial lymphedema and its management. The Korean Journal of Parasitology / Parasites / Prevention and treatment / Lymphedema

 

 

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin