Ana Sayfa Sağlıklı Yaşam Halk Sağlığı Görünmez Engellilik Nedir: Görünmez Engelli Olabilir Miyiz?

Görünmez Engellilik Nedir: Görünmez Engelli Olabilir Miyiz?

Görünmez engellilik en kısa tanımıyla dışarıdan yapısal olarak belli olmayan ancak kişiyi olumsuz anlamda etkileyen bir engellilik türüdür. Bu engellilik türü insanı ruhsal ya da fiziksel bakımdan kötü etkileyebilir. Bu kötü etkilenmeler genellikle gündelik yaşamda kısıtlanma veya zorluk çekme olarak tanımlanabilir.

Bu türden engelli bireylerin durumları veya sorunları diyelim, dışarıdan hemen fark edilmemektedir. Bundan dolayı bazı durumlarda engelli olmadıkları düşüncesiyle suçlanabilirler. Park yeri kavgalarının bazıları bu yüzden oluşur. Örneğin engelli plakasına sahip aracın şoförünü, bilinçsiz veya bilgisiz vatandaşlar önyargı ile suçlamaya kalkışabilir.

Dünyada engelliliğin daima açıkça kendini belli ettiğine dair yaygın bir kanı mevcuttur. Örneğin Sherri Connell ismindeki bir şirket çalışanı 1991 senesinde MS teşhisinden dolayı tedavi sürecine girdi. Büyük oranda yatağa düşmüştü. Bu vatandaş tedaviye olumlu yanıt verdi ve yürüyebilmeye başladı. Ancak yorgunluk, ağrı, gibi Multiple Skleroz hastalığının bilişsel, nörolojik ve diğer belirtileri sürmeye devam etti.

Bu yüzden şirketler, insanlar, devletler, görünmez engelliliğin farkına varmalıdır ve bu hastalık sınıfına girenlerin hayatını kolaylaştırmak için kurumsal yapmaya çalışmalıdırlar. Son zamanlarda gitgide artan farkındalık sayesinde dünyada birçok devlet yasalarını ve çalışma izinlerini görünmez engelliliğin ayırdında olarak düzenlemeye başlamışlardır.

Hangi Hastalıklar Görünmez Engelliliktir?

Günümüzde azımsanmayacak kadar çok hastalık görünmez engelliliğin kapsamı altına girer.

HIV / AIDS: Bağışıklık sistemi yetmezliği virüsüdür. Vücudu koruyucu mekanizma olan bağışıklık sistemi hücrelerine saldıran bu virüs bir süre sonra insanı her hastalığa açık hale getirir ve bu yüzden ölümcüldür.

Böbrek Yetmezliği: Kronik veya organik olmayan nedenlerle ortaya çıkabilen, böbrek işlevinin büyük oranda kaybedilmesine ve hücre nekrozuna uğramasına yol açan kritik bir rahatsızlıktır.

Epilepsi: Epilepsi hastalığı genellikle ömür boyu süren, kasılma, baygınlık, tuhaf duygular hissetme gibi belirtileri olan nörolojik bir rahatsızlıktır. Epilepside erken teşhis önemlidir, tedavi sürecinin erken başlaması sayesinde antikonvülzan ve antiepileptik ilaçların yardımıyla hastaların büyük çoğunluğunun sorunları kontrol altında tutulabilir.

Diyabet: Özellikle Tip 2 Diyabet hastaları görünmez engellilik sınıfına girebilmektedir. Diyabet; kan basıncından tansiyona kadar pek çok bedensel işlevi etkileyen ve insülin direnciyle ilintili bir hastalıktır.

BENZER YAZILAR: DİYABETİN YOL AÇTIĞI HASTALIKLAR NELERDİR?

Beyin Travmaları: Nörolojik hasarlar ve ameliyat komplikasyonlarının sonucunda oluşan nörolojik sorunlar görünmez engelliliğe girebilir.

Bilişsel Bozukluklar ve Ruhsal Hastalıklar: Öğrenme güçlükleri, majör depresyon, otizm, asperger sendromu gibi psikolojik durumlar bu kategoriye girebilmektedir.

Post Travmatik Stres Bozukluğu: Türkçe olan diğer adıyla travma sonrası stres bozukluğu da bir tür engellilik oluşturabilir.

BENZER YAZILAR: TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU: NEDENLERİ, BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

Kistik Fibrozis: Pankreas, akciğer, safra kesesi, ter bezleri gibi vücudun önemli yerlerinde ve uzuvlarını etkileyen, semptomları çok küçük yaşlarda görülmeye başlanabilen ciddi bir hastalıktır.

Depresyon: Umumiyetle majör depresyon olmak üzere, kişinin hayatını derinden etkileyen klinik hüzün tabloları görünmez engelliliğe girebilir.

BENZER YAZILAR: DEPRESYON İŞARETLERİ – DEPRESYONDA OLDUĞUNUZU GÖSTEREN BELİRTİLER

Görünmez engelliliğe, kriterler açısından bakarsak, saydıklarımızın dışında daha fazla hastalıklar dahil edebilir. Örneğin sistit, multiple skleroz (MS), fibromiyalji, çölyak hastalığı, Charcot-Marie-Tooth hastalığı, hipoglisemi, omurga problemleri, anemi (kansızlık), skleroderme, immün yetmezlikleri bir tür görünmez engelliliktir.

Görünmez Engelliliğin Nedenleri

Doğum esnasında oluşan komplikasyonlar, kronik hastalıklar, ağır veya hafif yaralanmalar görünmez engelliliğe sebep olabilir. Nedeni bilinmeyen (idiyopatik) ve genellikle nadiren gözlemlenen hastalıklar da bu sınıfa girebilirler.

Hangi Durumlarda Görünmez Engelli Olursunuz?

Yukarıda saydığımız hastalıkların kriterleri genel olarak şöyle izah edilebilir:

  • Kronik bir ağrıya sahipseniz
    Kronik yorgunluğa sahipseniz
    Kronik vertigoya sahipseniz
    Herhangi bir akıl hastalığına sahipseniz

Görünmez engelli durumundasınız demektir. Ölçütler ve kriterler temel olarak bunlardır. Görünmez engelliliği tanımlayan en temel özellik, başta dediğimiz gibi, bir engelin dışarıdan anlaşılmaması, ilk bakışta anlaşılmaması veya vakaların ”hayali hastalıklar oluşturduğu, hastalık hastası olduğu” şeklinde suçlanması durumudur.

Görünmez Engellilik Hakkında Yanlış Bilinenler

1. Görünmez Engelliler Sayıca Azdır

Bugün Avustralya bölgesindeki engelli grubunda yer alan vatandaşların %80 oranından daha fazlası görünmez engellidir. Örneğin Amerika Birleşik Devletlerinde 1997 yılında ülke çapında 26 milyon engelli vatandaş olduğu bildirildi. Tuhaftır ki 26 milyon kişinin yalnızca 7 milyonu tekerlekli sandalye, yürüteç veya baston gibi bir destek değneği kullanıyor. Bu demek oluyor ki görünmez engellilik dışarıdan hiçbir şekilde fark edilmeyebilir.

2. Görünmez Engellilik Önemsizdir

Bu durumdan muzdarip olanlar acı çekebilir, hayatını veya işini sürdürmekte zorluk yaşayabilir ve engellerle karşılaşabilirler. Adı üstünde olan ”engelli” sıfatı; hayatlarında sosyal, bilişsel (cognitive), bedensel açılardan zorluk çeken bireylere denmektedir. Görünmez engelliler de, tıpkı diğer engelliler gibi, az veya çok birçok sorunla yüz yüze kalmaktadırlar.

Örneğin yurtdışında bir vatandaş Kistik Fibrozis hastalığına sahiptir ve her gün 35 tane hap şeklinde ilaç almaktadır. Bu kişi araba galerisinde haftada ortalama 60 saat çalışmaktadır. Bu durumun zorluğunu hepimiz tahmin edebiliriz. Bu yüzden dünya çapında görünmez engelliliğe dair yanlış kanılar yerini farkındalığa bırakmalıdır.

Başka bir örnek daha vermek gerekirse, aşağıdaki video oldukça aydınlatıcıdır:

Videoda İdiopatik Pulmoner Fibrozis teşhisi alan bir birey yaşadıklarını net bir dille aktarmıştır. Bu mülakatta, solunum aygıtı çıkarıldığında dışarıdan herhangi bir şekilde engelli olarak görülmeyeceğini ifade eden kişi, yüzde 97 oranında engelli olduğunu söylemektedir. Anlattığı bu durum, görünmez engelliliği betimlemede çok yerinde bir örnek teşkil etmiştir.

Bir Örnek: Fibromiyalji

Fibromiyalji hastalığı bir tür görünmez engellilik rahatsızlığıdır. Fibromiyaljiye halk arasında ve literatürde ”hayalet hastalık” denir. Böyle denmesinin en önemli nedeni, hastalığın dışarından anlaşılmasında yaşanan güçlüktür. Fibromiyalji hastalığında; yorgunluk, kas ağrıları, unutkanlık, acıya karşı hassasiyetin artması, baş ağrısı gibi, dışarıdan belli olmayan ancak kişiyi derinden etkileyen semptomlar ortaya çıkar.
Fibromiyalji gibi, kişiyi çokça etkileyen ancak dış dünyada pek belli olmayan hastalıklar bu yüzden görünmez engellilik grubuna girerler.

Kurumu görünmez engellilerin açısından okulda kolaylık oluşturmak için, onlara özel bir biçimde, sınav sürelerini uzun tutmuş, Dünyada son yıllarda iyiden iyiye farkına varılan bu olgunun daha çok incelenmeye ihtiyacı var…

Kaynakça

[1] Did You Know İnvisible Disabilities
[2] İnvisible Disabilities List İnformation
[3] İnvisible Disabilities
[4] Fibromyalgia
[5] The experience of living with fibromyalgia: confronting an invisible disability
[6] What is İnvisible Disability
[7] Invisible Disabilities: Stigma and Belonging
[8] Classic İdentified
[9] https://www.hiv.gov/hiv-basics/overview/about-hiv-and-aids/what-are-hiv-and-aids
[10] Epilepsy İnformation Page

 

POPÜLER YAZILAR

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Tolegen Effluvium Hakkında Her Şey

Telogen Effluvium Nedir? – Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

0
Telogen effluvium nedir? Telogen effluvium bir saç dökülmesi tipidir ve diffüz alopesi örneğidir. Alopesi ise tek başına saç dökülmesi anlamına gelir. Eğer bu saç dökülmesi...