Konuşma Bozuklukları – Dizartri: Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi ve Tedavisi

0
38
Konuşma bozukluğu dizartri hakkında her şey
Dizartri bir konuşma bozukluğudur. Resim kaynağı: Freepik

Dizartri nedir?

Dizartri, beyin ve sinir sistemi hasarı veya konuşma ile ilgili organların doğrudan zarar görmesi nedeniyle meydana gelen bir konuşma bozukluğudur. Çeşitli nedenlerden ötürü konuşmadan sorumlu olan kaslar zarar gördüğünde kişinin konuşması bozulur ve anlaşılmaz hale gelir. Esasen dizartri hakkında bilgi sahibi olmayan bir kişi durumunu konuşma zorluğu olarak nitelendirebilir. Ancak dizartri basit bir konuşma zorluğu ile sınırlı değildir.

Motor konuşma bozukluğu olarak adlandırılan bu durumda, konuşmadan sorumlu olan kaslar zayıflamış, hasar görmüş veya felç geçirmiş olabilir. Normal seslerin oluşturulması için bu kasların düzgün bir şekilde kontrol edilebilmesi gerekir. Bu kontrolü kaybetmiş bir kişi için konuşma becerisi de ciddi anlamda bozulmuştur. Kişinin kelimeleri anlaşılmaz ve konuşması yavaştır.

Dizartri nedenleri

Dizartri Parkinson hastalığı gibi dejeneratif hastalıklardan, konuşmadan sorumlu kasların doğrudan hasar görmesinden veya beyne hasar veren diğer hastalıklardan kaynaklanabilir. Olası dizartri nedenleri şunlardır:

  • Huntington hastalığı
  • Parkinson hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıklar
  • Serepral palsi
  • Kafaya darbe alınması
  • Lyme hastalığı
  • Beyin tümörü
  • Travmatik beyin hasarı
  • Multipl skleroz
  • İnme
  • Wilson hastalığı
  • Kas distrofisi
  • Guillain-Barre sendromu
  • Genel olarak dejeneratif beyin hastalıkları
  • Bazı ilaçların yan etkileri
  • Baş, boyun ve nefes borusu ameliyatları
  • Kafaya alınan darbeler

Benzer yazılar:


Dizartri belirtileri

Dizartrinin belirtileri, dizartri türüne ve dizartrinin nedenine bağlı olarak farklılık gösterebilir. Genel olarak görüler belirtiler ise şunlardır:

  • Konuşma sorunları, bozukluğu ve zorluğu
  • Konuşmanın anlaşılmaz olması
  • Konuşmanın yavaşlaması
  • Yüksek sesle konuşamama veya fısıltılı konuşma
  • Ses kalitesinin bozulması
  • Salya akması
  • Çiğneme ve yutma zorlukları

Dizartri türleri

Dizartrinin altta yeten neden ve kişi üzerindeki etkilerine göre farklı türleri şunlardır:

  • Spastik dizartri

Spastik dizartrite konuşma bozukluğuna ek olarak kas zayıflığı da bulunur. Bu durum üst motor sistemde gerçekleşen sinir sistemi bozukluklarından kaynaklanır.

  • Ataksik dizartri

Travma, tümör ve enfeksiyonlardan kaynaklanan bu tipte konuşma yavaşlamıştır ve koordinasyon becerisi bozulmuştur.

  • Flaksid dizartri

Flaksid dizartri beyin sapında bulunan tümörler, beyin hasarları gibi durumlardan kaynaklanır. Kas zayıflığından ötürü solunum güçlüğü, konuşma bozukluğu ve monoton konuşma gibi belirtileri vardır. Beyin ve omuriliği birbirine bağlayan periferik sinir sistemindeki hasarlar neticesinde oluşur.

  • Hipokinetik dizartri

Basal ganglia’da bulunan lezyonlar, tourette sendromu ve enfeksiyon gibi nedenlerden kaynaklanır. Parkinson hastalığı bu tip dizartri ile ilişkilidir. Konuşmanın anlaşılmaz olması, titreme ve kas spazmları, kaslarda sertlik, ses kısıklığı ve tek düze monoton konuşma gibi belirtileri vardır.

  • Hiperkinetik dizartri

Basal gangliadaki lezyonlardan kaynaklanır. Anormal ve istemsiz hareketlerin ortaya çıktığı bu tipte, hem konuşma hem de beden etkilenir; konuşma yavaşlar, kişi hareketlerini kontrol edemez, nefes darlığı görülebilir.

  • Ayrıca birden fazla dizartri tipinin bir arada görüldüğü karışık dizartri veya tam olarak bir dizartri tipiyle ilişkilendirilmeyen ancak belirtilerin bu bozuklukla uyumlu olduğu alt tipler de görülebilir.

Teşhis

Dizartriden şüphelenmeniz halinde, hiç vakit kaybetmeden bir nöroloğa başvurmanız gerekir. Nöroloğunuz belirtilerinizi tam olarak anladıktan ve durumunuzu değerlendirdikten sonra konuşma bozukluğunun altında yatan nedeni ortaya çıkarmak için bazı testler yapılmasını isteyebilir. Bu testler şunlardır:

  • MRG ve BT gibi görüntüleme testleri ile dizartriye neden olabilecek hasarların olabileceği boyun ve baş incelenir.
  • Kan ve idrar testleri ile konuşma bozukluğunun altında bir enfeksiyon olup olmadığı anlaşılabilir.
  • Elektroensefalogram (EEG) ile beyindeki elektriksel aktivite; elektromiyogram (EMG) ile ise sinirler ve kaslar arasındaki elektriksel iletim değerlendirilir.
  • Lomber ponksiyon beyin tümörleri, enfeksiyonlar ve sinir sistemi ile ilgili bozukluklar tespit edilebilir.

Tedavi

Dizartri tedavi altta yatan hastalık etkenine ve kişinin belirtilerine bağlı olarak değişir. Tedaviye karar verilirken ve tedavi düzenlenirken aşağıdakiler amaçlanır:

  • kişinin zayıf ve güçlü noktalarını bulmak ve tedaviyi buna göre düzenlemek
  • motor becerileri geliştirmek
  • kişinin yeni beceriler edinmesini sağlamak
  • iletişim sorunlarına neden olan faktörleri ortadan kaldırmak.

Bu doğrultuda konuşma tedavisi ile konuşma becerisinin iyileştirilmesine yönelik girişimlerde bulunulur. Konuşma terapisti tedavide aşağıdakileri amaçlar ve yürütür:

  • Ağız ve çene kaslarının güçlendirilmesi
  • Ses kısıklığına karşı sesin yüksekliğini arttıracak nefes çalışmaları
  • Ses yüksekliğine karşı sesin yüksekliğini azaltacak nefes çalışmaları

Ayrıca rahatsızlığınızı kontrol etmeniz ve iletişim sorunlarını azaltmanız için birtakım hususlara dikkat etmeniz tavsiye edilir. Bu hususlar şunlardır:

  • Konuşurken daha iyi anlaşılmak için karşıdaki kişiyle göz teması kurmak
  • İletişim esnasında karşıdakini iyice dinlemek ve böylece daha fazla iletişim sorunları çıkmasını önlemek
  • Sessiz bir ortamda iletişim kurmaya özen göstermek
  • Konuşurken bir durumu birden fazla eş anlamlı kelime ile anlatarak anlamı pekiştirmek
  • Yanında defter veya not alabileceği bir bilgisayar taşıyarak konuşarak iletişim kurulması mümkün olduğunda yazarak iletişim kurmak
  • Konuşmaya girmeden önce konu hakkında giriş yaparak iletişim kurulacak olan kişiyi konunun detaylarına hazırlamak
  • Jestlere ve mimiklere önem vererek cümleleri ifadelerle zenginleştirmek
  • Ortamdaki ışıklandırmanın iyi olmasına dikkat etmek
  • İletişim kurulacak kişi ila aradaki mesafenin çok olmamasına dikkat etmek

Dizartri önlenebilir mi?

Dizartriye neden olan bazı bozukluklar ve hastalıklar belli düzeyde önlenebilir. En azından bu hastalıkların ve bozuklukların ortaya çıkma riskini azaltmak için yapabileceğiniz bazı şeyler vardır. Özellikle inme önlenebilecek hastalıklardan biridir. Bunun için;

  • Düzenli olarak orta düzeyde egzersiz yapın (haftada 150 dakika)
  • Trans yağ içeren gıdalardan uzak durun
  • Hazır ve rafine yiyecekleri azaltın
  • Sigara içmeyin ve pasif içici olmamaya çalışın
  • Diyetinize bol miktarda sebze ve meyve ekleyin
  • Yüksek tansiyonunuz var ise tedavi olun
  • Diyabet hastası iseniz tedavinizi aksatmayın
  • Alkol tüketmeyin veya alkol tüketimini azaltın

Dizartrili hasta yakınlarına öneriler

Dizartrili bir kişi yakın arkadaşınız veya yakınınız ise sizin de iletişim kurarken özenli ve dikkatli olmanız gerekir. Böylece hem sağlıklı iletişim kurabilirsiniz hem de karşınızdaki kişiyi mahcup etmez ve özgüvenini zedelemezsiniz.

  • Dizartrili hasta ile konuşurken sessiz bir ortamda olmaya özen gösterin
  • Ortamın iyi aydınlatılmış olmasını sağlayın
  • Konuşurken göz temasını ihmal etmeyin
  • Konuşurken sakin olan ve aceleye etmeyin ki hasta da aceleniz karşısında kaygılanmasın
  • Hastanın konuşmasını kesmeyin ve yanlışlarını düzeltmeyin zira bu kişinin özgüveninin zedeleyebilir
  • Eğer karşınızdakini anlamıyorsanız, kibar bir şekilde ne söylediğini netleştirmek için sorular sorun.

Kaynakça

1- Dysarthria

2- Motor Konuşma Bozuklukları

3- Dysarthria Symptoms and Causes

4- Dysarthria

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin