Lösemi: Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Bilimsel araştırmalara dayanarak hazırlanmıştır.

0
85
Lösemi belirtileri
Lösemi tedavisi

Lösemi nedir?

Lösemi, kan veya kemik iliği kanseridir. Kan hücrelerinin üretildiği kemik iliğinde kan hücresi üretimi ile ilgili bir sorun nedeniyle lösemi gelişebilir. Bu hastalık genellikle lökositlerde yani beyaz kan hücrelerinde meydana gelir. Kan kanseri, beyaz kan hücrelerinin sayısındaki artıştan kaynaklanan bir kan kanseridir denilebilir.

Aşırı çoğalan ve işlevini yerine getiremeyen beyaz kan hücreleri, kırmızı kan hücrelerinin ve trombositlerin yerini almaya başlar. Bu şekilde lösemili hücreler büyümeye ve bölünmeye devam ettikçe ve sağlıklı hücrelerin yerini aldıkça vücudun enfeksiyonlarla savaşması, kanamayı kontrol etmesi ve oksijen taşıması zorlaşır.

Bu hastalık genelde 55 yaş üstü insanları etkiler fakat aynı zamanda en yaygın çocukluk çağı kanseridir. Löseminin birden fazla türü vardır. Tedavi yöntemi ve hayatta kalma şansı hangi lösemi türüne yakalandığınıza göre değişecektir.

Lösemi türleri nelerdir?

Hastalığın ilerleme hızına ve anormal hücrelerin türüne bağlı olarak löseminin farklı türleri vardır. Temel olarak lösemiler akut ve kronik lösemi olarak ikiye ayrılır.

Akut lösemi: Hastalık, hızlı ve ani olarak gelişirse akut lösemi olarak adlandırılır. Çok sayıda lösemi hücresi kan ve kemik iliğinde çok hızlı bir şekilde birikmeye başlar ve neticede yorgunluk, kolayca morarma ve enfeksiyonlara yatkınlık gibi semptomlara yol açar. Akut lösemide hızlı ve agresif bir tedavi uygulanması gerekir.

Kronik lösemi: Kronik löseminin ise seyri yavaştır. Bu tür lösemide, hastalığın başlangıcında kendini belli eden spesifik semptomlar olmayabilir. Ancak tedavi edilmezse, tıpkı akut lösemideki semptomlara neden olacak şekilde, kronik lösemideki anormal hücreler de aşırı çoğalabilir. Bu hastalık, ayrıca lösemi hücrelerini oluşturan beyaz kan hücresinin tipine bağlı olarak miyeloid veya lenfoid olarak sınıflandırılır.

Farklı kan hücreleri, farklılaşmadan önce kök hücrelerden gelişir. Miyeloid kök hücreleri kemik iliğinde oluşur. Bu myeloid hücreler daha sonra olgunlaşarak kırmızı kan hücreleri, trombositler veya beyaz kan hücreleri haline gelir. Lenfoid kök hücreler de kemik iliğinde olgunlaşır. Bu lenfoid hücreler daha sonra T veya B lenfositlerine dönüşür.

Miyeloid lösemi, miyeloid hücrelerden kaynaklanan lösemi türlerine verilen isim iken, lenfoid lösemi lenfoid hücrelerden kaynaklanan türlerine verilen isimdir. En sık görülen lösemi tipleri akut lenfositik ve kronik lenfositik lösemiler, akut miyeloid ve kronik miyeloid lösemilerdir.

Akut lenfositik lösemi (akut lenfoblastik lösemi veya ALL), çocuklarda en çok görülen türüdür ancak yetişkinler de ALL’ye yakalanabilirler. Akut lenfositik lösemide kandaki olgunlaşmamış lenfoid hücrelerin sayısı hızla artar.

Akut miyeloid lösemi (AML), miyeloid hücrelerin kandaki sayısının hızla artmasıdır. Hem yetişkinlerde hem de çocuklarda görülür.

Kronik lenfositik lösemi (KLL), genellikle 55 yaş üstü insanlarda görülür. Kronik lenfositik lösemi, löseminin yavaş ilerleyen bir türüdür ve çocuklarda neredeyse hiç görülmez.

Kronik miyeloid lösemi (KML), myeloid hücrelerden kaynaklanan ve en çok yetişkinleri etkileyen bir kan kanseri türüdür.

Tüylü hücreli (Hairy cell) lösemi, nadir görülen bir kronik lösemidir. Kronik lenfositik löseminin yavaş ilerleyen ve tedaviye iyi yanıt veren bir türüdür.

Kronik miyelomonositik lösemi, miyeloid hücrelerden gelişen başka bir kronik lösemi türüdür.

Juvenil miyelomonositik lösemi, genellikle 6 yaşın altındaki çocuklarda görülen miyeloid löseminin bir türüdür.

Large granüler lenfositik lösemi (LGL lösemi), lenfoid hücrelerden gelişen bir tür kronik lösemidir. Yavaş veya hızlı ilerleyebilir.

Akut promiyelositik lösemi (APL), akut miyeloid löseminin bir alt türüdür.

Lösemi neden olur? Lösemide risk faktörleri nelerdir?

Lösemili hücrelerin DNA’larında anormal şekilde çoğalmalarına neden olan mutasyonlar bulunur. Bu nedenle hücreler normal işlevlerini kaybederler. Fakat bu mutasyonların nedeni kesin olarak bilinmemektedir. Ancak bazı faktörlerin lösemiyi tetikleyebileceği düşünülmektedir. Aşağıdaki faktörler lösemiye yakalanma riskinizi arttırabilir:

  • Ailede lösemi öyküsü olması
  • Sigara içmek
  • Çok fazla radyasyona veya belirli kimyasallara maruz kalmak
  • Kanser tedavisi için radyasyon tedavisi veya kemoterapi almak
  • Down sendromu gibi genetik bir bozukluğa sahip olmak

Benzer yazılar: Lösemi Kalıtsal Bir Hastalık Mıdır? Lösemide Genetik ve Çevresel Risk Faktörleri Nelerdir?

Lösemi belirtileri nelerdir?

Lösemide genelde erken evrelerde belirgin bir belirti görülmez. Hastalık ilerledikçe aşağıdaki semptomlar ortaya çıkabilir:

  • Genelde boyun, koltuk altı ve kasıklardaki lenf bezlerinin şişmesi
  • İştah ve kilo kaybı
  • Yorgunluk ve anemi
  • Hasta gibi hissetme
  • Hafif ateş
  • Gece terlemesi
  • Ağızda yaralar çıkması
  • Boğaz ağrısı
  • Enfeksiyona yatkınlık
  • Diş etlerinden, burundan kan gelmesi
  • Vücutta sebepsiz morarmalar oluşması
  • Kemik veya eklem ağrıları
  • Deride kırmızı noktalar
  • Kaburganın sol alt kısmında şişmiş dalaktan ötürü rahatsızlık hissi
  • Kan testinde beyaz kan hücrelerinin çok yüksek çıkması
  • Kulak çınlaması
  • Hastalık beyne sıçrarsa baş ağrısı, bilinç bulanıklığı, kas kontrol kaybı, kusma ve nöbet gerçekleşebilir.

Yukarıdaki belirtiler başka hastalıklarda da ortaya çıkabilir. Lütfen doktorunuza danışmadan kendinize teşhis koymayınız.

Lösemi nasıl teşhis edilir?

Doktorunuz önce fizik muayene yapacak ve tıbbi geçmişinizi ve şikayetlerinizi dinleyecektir. Fizik muayeneye ek olarak, lösemi tanısı genellikle kan örneğinin incelenmesiyle konur. Kan hücrelerinin sayısında anormallikler görülmesi lösemiyi düşündürtebilir.

İleri tetkikler için doktorunuz kan hücrelerinin mikroskop altında incelenmesini isteyecektir. Ayrıca kemik iliği biyopsisi de tanı koyulması açısından önemlidir. Kemik iliği biyopsisi için lokal anestezi altında kalça kemiğinden kemik iliği örneği alınır.

Yukarıdaki tetkiklerde lösemili hücrelere rastlandığı takdirde, kan ve kemik iliğinden alınan hücreler ileri testlere tabi tutulur. Bu testlerle lösemili hücrelerdeki genetik değişiklikler ortaya çıkarılabilir. Böylece löseminin kesin sınıflandırması belirlenebilir ve en uygun tedavi uygulanabilir.

Lösemi nasıl tedavi edilir?

Löseminin tedavisinde birden fazla seçenek ve farklı tıbbi yaklaşımlar vardır. Tedavi löseminin tipine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve lösemili hücrelerin beyin omurilik sıvısına yayılıp yayılmadığına bağlı olarak değişecektir.

Lösemi hücrelerindeki genetik değişiklikler de tedaviyi etkileyebilir. Löseminin tedavileri arasında lösemi için birincil tedavi modalitesi olan kemoterapi, radyasyon tedavisi, hedefe yönelik tedavi, biyolojik tedavi ve kök hücre nakli bulunur. Belli bir lösemi hastası için bu tedavilerin farklı kombinasyonları kullanılabilir. Dalak çok büyürse dalak da cerrahiyle çıkarılabilir.

Akut lösemi tedavisi: Akut lösemi teşhis edildiğinde, derhal tedavi edilmelidir. Amaç, vücutta lösemili hücre kalmamasını sağlamaktır. Vücutta hiç lösemili hücre görülmediğinde hastalığın remisyona girdiği söylenir. Remisyon sağlandıktan sonra, löseminin nüksetmesini önlemek için başka tedaviler uygulanabilir. Bu tedavilere idame tedavisi denir.

Kronik lösemi tedavisi: Kronik lösemi hastalarında bekle ve gör yaklaşımı izlenebilir. Böylece, semptomlar kendini belli edene ve lösemi hücrelerinin kandaki sayısı artık müdahale edilmesini gerektirecek kadar çoğalana kadar tedaviye başlanmaz.

Ancak bu yaklaşım yüzünden hastalık iyice ağırlaşabilir ve tedaviye geç kalınabilir. Kronik lösemiler, akut lösemi gibi kür elde edilecek şekilde tedavi edilemez fakat genellikle kanser kontrol altına alınabilir ve semptomlar yönetilebilir. Kronik lösemili bazı kişilerde kök hücre nakli uygulanabilir.

Kemoterapi: Kemoterapi, lösemi veya diğer kanser hücreleri gibi hızla bölünen hücreleri ortadan kaldıran ilaçların uygulanmasıdır. Kemoterapi oral yolla hap veya tablet şeklinde alınabilir veya bir kateter ile veya intravenöz olarak (damar yoluyla) doğrudan kana verilebilir.

Lösemide genellikle birden fazla ilaç kombinasyonunu içeren kombinasyon kemoterapisi uygulanır. Kemoterapi uygulamaları arasına dinlenme dönemleri konur. Bu hastalık beyin omurilik sıvısına yayıldıysa, kemoterapi ilaçları doğrudan beyin omurilik sıvısına (buna intratekal kemoterapi denir) verilir.

İntratekal kemoterapi, diğer kemoterapi uygulamalarına ek olarak verilir. İntratekal kemoterapide beyindeki veya omurilikteki lösemiyi tedavi etmek veya bazı durumlarda löseminin beyne ve omuriliğe yayılmasını önlemek amaçlanır.

Kemoterapinin yan etkileri arasında bulantı, kusma, saç dökülmesi, ağız yaraları, iştahsızlık, yorgunluk, kanamaya yatkınlık, vücutta morluklar ve kemoterapi beyaz kan hücrelerini tahrip ettiği için enfeksiyon eğilimi bulunur. Ayrıca kadınlarda yumurtalıkların; erkeklerde ise testislerin zarar görme olasılığı da vardır.

Biyolojik tedavi: Biyolojik tedavi, canlı organizmaları, canlı organizmalardan elde edilen maddeleri veya bu maddelerin sentetik versiyonlarını kanser tedavisinin bir parçası olarak kullanan tedavilere verilen isimdir.

Bu tedaviler bağışıklık sisteminin anormal hücreleri tanımasına ve daha sonra bu hücrelere saldırmasına yardımcı olur. Antikorlar, tümör aşıları veya sitokinler (bağışıklık sistemini kontrol etmek için vücutta üretilen maddeler) biyolojik tedavi örnekleridir. Biyolojik tedaviler yan etkilerinin az olması açısından kemoterapiye göre daha avantajlı olabilir.

Radyasyon tedavisi: Radyasyon tedavisinde kanser hücreleri yüksek enerjili radyasyona tabi tutulur. Radyasyon tedavisi lösemi beyne yayıldıysa kullanılabilir.

Radyasyonun yan etkileri, radyasyonun vücudun neresine gönderildiğine bağlıdır. Radyasyon terapisi karna yapıldıysa yan etkiler arasında bulantı, kusma ve ishal olabilir. Radyasyona tabi tutulan bölgede cilt kırmızı, kuru ve hassas olabilir. Radyasyondan kaynaklı genel bir yorgunluk hali de olabilir.

Kök hücre nakli: Kök hücre naklinde, önce lösemi hücrelerini yok etmek için yüksek doz kemoterapi ve/veya radyasyon tedavisi uygulanır. Daha sonra, nakil edilecek kök hücreleri intravenöz infüzyon yoluyla verilir. Kök hücreler kemik iliğine gider ve yeni kan hücreleri üretmeye başlar. Kök hücreler hastadan veya bir donörden alınabilir.

Kimerik antijen reseptörü (CAR) T hücresi tedavisi: Kimerik antijen reseptörü T hücresi tedavisinde, bir hastanın kendisine ait ve hasta olmayan T lenfositleri bir laboratuvarda yeniden tasarlanır ve daha sonra hastanın kan dolaşımına verilir.

Burada amaç T lenfositlerinin anormal hücrelere saldırması ve onları yok etmesidir. Böylece kişinin kendi bağışıklık sisteminden alınan hücrelerle hastalık tedavi edilir. Bu tedavi, nüks eden veya tedaviye dirençli olan B hücreli lenfomaları olan kişiler için kullanılmıştır. Ayrıca bazı lösemi vakaları için de onaylanmış bir tedavidir.

Lösemi komplikasyonları nelerdir?

Lösemide normal kan hücreleri kalmadığı için vücut normal şekilde görevlerini yerine getiremez. Kök hücre nakilleri esnasında bağışıklık sistemi sıfırlandığı için enfeksiyon riski artmıştır. Trombositlerdeki düşüşten ötürü kanama riski de artmıştır. Ayrıca hastalarda kilo kaybı ve anemi görülür.

Löseminin prognozu

Löseminin prognozu, hastanın lösemisinin tipine, yaşına ve sağlık durumuna bağlı olarak değişecektir. Lösemide ölüm oranları genç yetişkinlerde ve çocuklarda, yaşlılara göre daha iyidir.

Birçok lösemi vakası, günümüzdeki tedavilerle iyileştirilebilir. Özellikle, çocukluk dönemi lösemisi olarak bilinen ALL için 5 yıllık sağ kalım oranı oldukça yüksektir.

Kaynakça

Leukemia in children / Leukemia – patient version / “Leukemia.”

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin