Multipl Skleroz (MS): Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Bilimsel araştırmalara dayanarak hazırlanmıştır. / Okuma süresi: 8 dk 5 sn

0
41
MS
MS sinirleri tutar

Multipl skleroz (MS) nedir?

Multipl skleroz, özellikle beyin, omurilik ve optik sinirler olmak üzere merkezi sinir sistemini etkileyen kronik bir hastalıktır. Kısaca MS olarak bilinen multipl skleroz otoiümmün bir hastalıktır. Otoimmün hastalıklarda bağışıklık sistemi kendi dokusuna saldırır. MS’de bağışıklık sistemi, merkezi sinir sistemindeki hücrelerde sinirleri kaplayan miyelin kılıfa saldırır.

Elektrik impulslarını beynin ve omuriliğin farklı bölgeleri arasında taşıyan bu sinir liflerinin koruyucu tabakası olan miyelin tabakası zarar gördüğü zaman sinir iletiminde sorunlar ortaya çıkar. Bu nedenle merkezi sinir sistemi görevlerini tam olarak yerine getiremez. Skleroz, genellikle iltihaplanma nedeniyle dokunun anormal olarak sertleşmesi veya kalınlaşması anlamına gelir.

Multipl skleroz, görme, dengede kalma, kas kontrolü vb. temel vücut fonksiyonları ile ilgili sorunlara neden olabilir. Multipl sklerozun belirtileri genellikle her hasta için farklıdır. Bazı insanların semptomlara hafiftir ve tedaviye ihtiyaç duymazlar. Bazı hastalar ise günlük işleri yapmakta bile zorlanabilirler ve hastalık çok fazla ilerleyebilir.

MS türleri nelerdir?

Hastalığın zaman içerisinde vücut üzerindeki etkilerine göre dört tip multipl skleroz (MS) vardır:

Yineleyici – Düzelen MS (RRMS)

Yineleyici-düzelen MS, hastalığın en yaygın görülen türüdür. Tanımlanmış yeni veya artmış nörolojik semptom atakları ile ortaya çıkar. Yineleyeci-düzelen MS hastalarında, nüksler veya alevlenmeler denen ataklardan sonra kısmi veya tamamen iyileştikleri dönemler yani remisyon gelir.

Ataklar genellikle birkaç gün veya birkaç hafta sürer. Remisyon esnasında tüm semptomlar ortadan kalkabilir veya bazı semptomlar sürebilir veya bu semptomlar kalıcı hale gelebilir. Semptom gözükmese dahi sinirler zarar görmeye devam ediyor olabilir.

Birincil İlerleyici MS (PPMS)

PPMS, sık görülen bir MS türü değildir. PPMS’de nüks veya remisyon yoktur fakat en başta görülen semptomlar yavaş bir şekilde kötüleşmektedir.

İkincil İlerleyici MS (SPMS)

SPMS’de semptomlar, nüks ve remisyon dönemleri olsun veya olmasın zaman içerisinde sürekli kötüye gider. Araştırmalarda, günümüzde kullanılan tedavi prosedürlerinden önce RRMS’li kişilerin yaklaşık % 50’sinin ilk tanılarından yaklaşık 10 yıl sonra SPMS’ye ilerlediği gösterilmiştir.

Ataklı-İlerleyici Multipl Skleroz (PRMS)

PRMS nadir görülen bir multipl skleroz türüdür. PRMS’de başlangıçtan itibaren, ara ara nüksler olur fakat hiçbir zaman remisyon olmaz ve hastalık gittikçe kötüleşir.

MS neden olur?

Multipl skleroz, bağışıklık sisteminin kendi dokusuna saldırdığı otoiümmün bir hastalıktır ve nedeni bilinmemektedir. MS’te, bağışıklık sisteminin saldırdığı bölge beyin ve omurlikte bulunan sinir liflerini kaplayan miyelin isimli tabakadır. Bu koruyucu tabaka olan miyelin hasar gördüğünde, bu sinir boyunca ilerleyen mesajlar yavaşlayabilir veya bloke olabilir.

MS’in nedeni tam olarak bilinmemekle beraber bazı genetik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonunun MS oluşumundan sorumlu olabileceği düşünülmektedir.

MS risk faktörleri nelerdir?

Birçok hastalıkta olduğu gibi multipl sklerozda da hastalığa yakalanma ihtimalinizi arttıran faktörler vardır. Aşağıdaki durumlar MS hastalığına yakalanma riskinizi arttırabilir:

Cinsiyet: Kadınların, yineleyici-düzelen multipl skleroz hastası olma ihtimali erkeklere göre iki ila üç kat fazladır.

Irk: Özellikle Kuzey Avrupa kökenli kişiler olmak üzere beyaz ırkta multipl skleroz gelişme riski daha yüksektir. Asya, Afrika veya Kızılderililerde risk daha düşüktür.

Bazı otoimmün hastalıklar: Tiroid hastalığı, tip 1 diyabet veya enflamatuvar bağırsak hastalığı olan kişilerin MS hastalığına yakalanma riski biraz artmıştır.

D vitamini eksikliği: D vitamini eksikliği ve güneş ışığına az maruz kalmanın multipl skleroz riskini arttırdığı görülmüştür.

Aile öyküsü: Ebeveynlerinizden veya kardeşlerinizden birinde MS varsa, sizin de MS’e yakalanma riskiniz artar.

Bazı enfeksiyonlar: Epstein-Barr da dahil olmak üzere çeşitli virüslerin MS ile bağlantılı olduğu görülmüştür.

Multipl skleroz belirtileri nelerdir?

Multipl skleroz belirtileri etkilenen sinir liflerinin konumuna bağlı olarak ve hastalık süresince değişir. Multipl sklerozun en sık görülen belirtileri şunlardır:

  • Bir veya daha fazla uzuvda uyuşma veya güçsüzlük hissi (genelde tek taraflı)
  • Belirli boyun hareketleri esnasında elektrik çarpması hissi (özellikle boynu öne doğru eğerken)

Benzer yazılar: MS Erken Dönem Belirtileri: Gözden Kaçırmamanız Gereken 8 Erken Dönem Belirtisi!

  • Cinsel problemler (uyarılma sorunları)
  • Bağırsak sorunları (kabızlık ve ishal gibi)
  • Mesane sorunları (sık idrara çıkma, idrar tutamama gibi)
  • Kısmi veya tamamen görme kaybı
  • Çift görme
  • Bulanık görme
  • Konuşma bozukluğu
  • Baş dönmesi
  • Vertigo
  • Titreme ve koordinasyon eksikliği
  • Vücudun bazı kısımlarında karıncalanma veya ağrı
  • Yorgunluk
  • Kramplar ve titremeler
  • Kısmi felç (ileri aşamalarda)
  • Demans ve mani (ileri aşamalarda)

MS nasıl teşhis edilir?

MS teşhisi için kullanılan özel bir test yoktur. Ancak multipl skleroz tanısı genellikle ayırıcı tanıya dayanır. Yani benzer semptomlara sahip hastalıklara yakalanıp yakalanmadığınıza bakılır.

Eğer olası hastalıkların hiçbirine yakalanmadığınız tespit edilirse multipl skleroz tanısı alabilirsiniz. Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Akabinde aşağıdaki tetkikleri isteyebilir:

Kan testleri: Kan testleri ile başka otoiümmün hastalıklar, nadir görülen genetik bozukluklar, enfeksiyonlar ve vitamin eksiklikleri tespit edilebilir veya elenebilir.

Lomber ponksiyon: Lomber ponksiyon, beyin-omurilik sıvısından örnek alınmasıdır. Bu örnekte multipl skleroz ile ilişkili antikorlarda anormallikler görülebilir.

MRG: Manyetik rezonans görüntüleme ile multipl skleroz bölgeleri görüntülenebilir.

Sinir iletim testi: Bu test ile sinirlerin iletim hızı ölçülür. Miyelin tabakasının hasar gördüğü sinirlerin iletim hızının yavaşlamış olması beklenir.

Görsel sinir iletim testi: Görme ile ilgili sinirlerin incelendiği bir testtir.

İşitsel sinir iletim testi: Duyma ile ilgili sinirlerin incelendiği bir testtir.

Somatosensoriyel sinir iletim testi: Kol ve bacaklardaki sinirlerin incelendiği bir testtir.

MS nasıl tedavi edilir?

Multipl skleroz, bilinen kesin bir tedavisi olmayan bir hastalıktır. Tedavide amaç semptomları kontrol altına almak ve nüksleri geciktirmektir. MS hastalığı tedavisi kişiye özel olmalı ve teşhis konulur konulmaz başlamalıdır.

MS’in tetikleyici mekanizması bilinmemesine rağmen, MS ataklarının sıklığını ve şiddetini azaltmak için başvurulan ilaçlar mevcuttur. Bu ilaçlardan bazıları, immün sistemi modüle edici ilaçlardır ve MS hastalığında etkinlikleri olduğu görülmüş ve bu nedenle bu hastalığın tedavisinde onaylanmışlardır. Bu ilaçlar şunlardır:

– İnterferonlar 

– Trisiklik antidepresanlar

– Glatiramer asetat

– Natalizumab: semptomların ilerlemesini yavaşlatan ve nüksleri azaltan bir ilaç

– Mitoksantron

– Fingolimod

– Teriflunomid

– Dimetil fumarat

– Rebidose

– Metilprednizolon vb. steroidler

– İmmünoglobulin

Kaynakça

Multiple sclerosis: Pathogenesis, symptoms, diagnoses and cell-based therapy / Multiple Sclerosis and the Blood-Central Nervous System Barrier / FDA approves new drug to treat multiple sclerosis / Multiple sclerosis /

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin