Ana Sayfa A’dan Z’ye Hastalıklar Periferik Nöropati: Türleri, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Periferik Nöropati: Türleri, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Periferik nöropati nedir?

Periferik nöropati, beyin ve omurilik dışındaki sinirlerin yani periferik sinirlerin hasar görmesi nedeniyle oluşur. Periferik nöropatide, genellikle ellerinizde ve ayaklarınızda zayıflık, uyuşma ve ağrı olur. Eller ve ayaklar dışında kollar, bacaklar, iç organlar, ağız ve yüz de etkilenebilir.

Periferik nöropatinin 100’den fala türü vardır. Mononöropati tek bir sinir hasar gördüğünde oluşur. Polinöropati ise daha yaygındır ve birden fazla sinir hasar gördüğünde oluşur Periferik sinir sistemi, merkezi sinir sisteminden yani beyin ve omurilikten vücudun geri kalanına bilgi gönderir ve ayrıca merkezi sinir sistemine duyusal bilgi de gönderir.

Periferik nöropati ile ilişkili ağrı genellikle bıçaklanma, yanma veya karıncalanma olarak hissedilir. Sebebi bulunamayan ve bilinmeyen ağrılar genellikle nöropatik ağrıdır. Nöropatik ağrı için kullanılabilecek ilaçlar mevcuttur. Ayrıca nöropatinin nedeni bulunup tedavi edilirse ağrı da ortadan kalkabilir.

Benzer yazılar: SİNİRSEL ŞEKER HASTALIĞI BELİRTİLERİ

Periferik nöropati türleri

Çeşitli nedenlerden kaynaklanan birkaç farklı periferik nöropati türü vardır. Karpal tünel sendromu ve diyabete bağlı sinir hasarı nöropati türleri arasındadır. Nöropatiler neden oldukları sorunlara veya sinir hasarının esas nedenine göre sınıflandırılır.

Mononöropati

Tek bir periferik sinirde hasar olmasına mononöropati denir. Bu nöropati türü fiziksel bir yaralanma veya travmadan kaynaklanır. Uzun süre hareketsiz kalmak ve tekrarlayan hareketlerden kaynaklanan sinir baskısı da bu mononöropatiyi tetikleyebilir. Karpal tünel sendromu, sık görülen mononöropati türlerinden biridir. El bileğinden geçen sinir sıkıştığında ortaya çıkar. El bileğini sürekli ve aynı hareketi yaparak kullanmak zorunda olanlarda da bu hastalık görülebilir.

Benzer yazılar: KARPAL TÜNEL SENDROMU BİTKİSEL TEDAVİSİ

Polinöropati

Polinöropati, periferik nöropati vakalarının büyük bir kısmını oluşturur. Birden fazla periferik sinirde aynı anda sorunlar ortaya çıktığında oluşur. Polinöropati, çeşitli toksinler, vitamin eksiklikleri, böbrek yetmezliği ve kanser gibi nedenlerden kaynaklanabilir. Diyabetik nöropati de kronik polinoropatinin en sık rastlanan türlerinden biridir. Diyabet ayrıca daha seyrek olsa da mononöropatiye de neden olabilir.

Benzer yazılar: DİYABETİK NÖROPATİ NEDİR? – NEDENLERİ, BELİRTİLERİ,TEDAVİSİ, KOMPLİKASYONLARI

Periferik nöropati nedenleri 

Periferik nöropati belli bir hastalık değildir ancak periferik nöropati ağrısı birçok hastalıktan kaynaklanan sinir hasarı sonucu ortaya çıkabilir. Bu sinir hasarına neden olabilecek durumlar ve hastalıklar şunlardır:

  • Diyabet periferik nöropatinin en sık rastlanan nedenlerinden biridir. Kan şekeri kontrolü iyi yapılmayan diyabet hastalarında çeşitli nöropati türlerinin görülmemesi neredeyse imkansızdır.
  • Enfeksiyon: Periferik nöropatiye neden olabilecek viral ve bakteriyel enfeksiyonlar arasında Lyme hastalığı, zona, Epstein-Barr virüsü, hepatit B ve C, difteri ve HIV bulunur. Enfeksiyonlar sinir hücrelerine zarar verebilir ve nöropatiye neden olabilir. Su çiçeği-zoster virüsü (suçiçeği ve zona hastalığına neden olan virüs), Batı Nil virüsü, sitomegalovirüs ve herpes simpleks gibi virüsler, bıçak gibi saplanan ağrı ataklarına neden olur. Kene ile bulaşan Lyme hastalığı, genellikle virüsle bulaşdıktan sonraki birkaç hafta içinde bir dizi nöropatik belirtiye neden olabilir. AIDS’e neden olan HIV virüsü, merkezi ve periferik sinir sistemlerine büyük ölçüde zarar verebilir. HIV pozitif olan kişilerin tahminen yüzde 30’unda periferik nöropati ortaya çıkar.
  • Kalıtsal bozukluklar. Charcot-Marie-Tooth hastalığı gibi bozukluklar kalıtsal nöropatidir.
  • Otoimmün hastalıklar: Sjogren sendromu, lupus, romatoid artrit, Guillain-Barre sendromu, kronik inflamatuar demiyelinizan polinöropati ve vaskülit periferik nöropatiye neden olabilir.
  • Tümör: Sinirlerde kanserli ve iyi huylu tümörler oluşabilir veya tümörler sinirlere baskı yapabilir.
  • Kemik iliği bozuklukları: Monoklonal gammopatiler, kemik kanseri olan miyelom, lenfoma ve nadir görülen hastalık amiloidozunu periferik nöropatiye neden olabilir.
  • Vitamin eksikliği: B vitaminleri, E vitamini ve niasin sinir sağlığı için çok önemlidir.
  • Alkol bağımlılığı: Alkol bağımlılığı beslenme bozukluklarına yol açabilir. Vitamin eksiklikleri neticesinde de periferik nöropati ortaya çıkabilir.
  • Toksik maddeler: Bunlar arasında endüstriyel kimyasallar, kurşun ve cıva gibi ağır metaller bulunur.
  • İlaçlar: Kemoterapi ve bazı başka ilaçlar periferik nöropatiye neden olabilir. Kanser tedavisinde kullanılan kemoterapi ilaçları, hastaların yüzde 30 ila 40’ında polinöropatiye neden olur. Yalnızca belirli kemoterapi ilaçları nöropatiye neden olur. Kemoterapi nedeniyle oluşan periferik nöropati, kemoterapi tedavisi bittikten sonra uzun süre devam edebilir. Radyasyon tedavisi de bazen aylar veya yıllar sonra sinir hasarına neden olabilir.
  • Ayrıca böbrek hastalığı, karaciğer hastalığı, bağ dokusu bozuklukları ve hipotiroidi periferik nöropatiye neden olabilir.

Periferik nöropatide risk faktörleri nelerdir?

Periferik nöropati geliştirme riskini arttıran bazı risk faktörleri belirlenmiştir. Bu risk faktörlerinin veya bir kaçının sizde bulunması mutlaka periferik nöropati geliştireceğiniz anlamına gelmez ancak size risk grubuna dahil eder.

  • Yüksek miktarda alkol kullanımı
  • Kan şekeri seviyelerinin iyi kontrol edilmediği diyabet
  • Özellikle B vitaminleri olmak üzere vitamin eksiklikleri
  • Ailede nöropati vakaları olması
  • Toksinler
  • Böbrek, tiroid veya karaciğer ile ilgili hastalıklar
  • Romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklar
  • Lyme hastalığı, Epstein-Barr virüsü, hepatit B ve HIV gibi enfeksiyonlar

Periferik nöropati belirtileri 

Duyusal sinirler, motor sinirler ve otonom sinirler olmak üzere üç tip periferik sinir bulunur. Periferik nöropati ise bu üçünden birini veya üçünü de etkileyebilir. Periferik nöropati belirtileri şunlardır:

  • bıçaklanıyormuş gibi hissettiren ağrılar
  • ellerde ve ayaklarda uyuşma
  • ellerde veya ayaklarda karıncalanma
  • sıkı bir eldiven giyiyormuş gibi hissetmek
  • kollarda ve bacaklarda zayıf, ağır bir his
  • düzenli olarak ellerinizden bir şeylerin düşmesi
  • ciltte incelme
  • cinsel işlev bozukluğu
  • kan basıncında düşüş
  • kabızlık
  • ishal
  • sindirim zorluğu
  • aşırı terleme
  • etkilenen bölgede kaşınma hissi

Belirtiler, etkilenen sinir tipiyle ilgili olarak değişir. Motor sinir hasarı çoğunlukla kas güçsüzlüğüne neden olur. Diğer belirtiler arasında ağrılı kramplar, fasikülasyon (cilt altında görülen kontrolsüz kas seğirmesi) ve kas küçülmesi bulunur.

Duyusal sinir hasarı, çeşitli semptomlara neden olur. Bu hasar özellikle ellerde ve ayaklarda hislere zarar verir. Sürekli eldiven ve çorap giyiyormuşsunuz gibi hissedebilirsiniz. Bu hasar refleks kaybına neden olabilir. Konum duygusunun kaybı nedeniyle yürüme gibi karmaşık hareketleri koordine etmekte zorlanmaya neden olur.

Nöropatik ağrı bazen geceleri kötüleşir ve kişiyi uykudan uyandırır. Bilinen herhangi bir tetikleyici olmaksızın kendiliğinden aktive olan ağrı reseptörlerinden veya normalde ağrısız olan hafif bir dokunuşun şiddetli ağrı gibi hissedilmesine neden olan omurilikte sinyal işleme sorunları olabilir. Örneğin, vücudunuza hafifçe değen çarşaf bile acıya neden olabilir.

Otonom sinir hasarının yaygın semptomları arasında aşırı terleme, ısıya tahammülsüzlük, kan basıncını düzenleyen küçük kan damarlarını genişletme ve daraltma yetersizliği ve gastrointestinal semptomlar bulunur. Nadiren de olsa, yemek borusunu kontrol eden sinirler etkilenirse, bazı insanlar yeme veya yutma problemleri geliştirir.

Benzer yazılar: SİNİRSEL ŞEKER HASTALIĞI BELİRTİLERİ

Periferik nöropati nasıl teşhis edilir?

Doktorunuz tıbbi öykünüzü ve şikayetlerinizi dinleyecek. Bunun yanında fizik muayene ve nörolojik muayene yapacaktır. Doktorunuz nörolojik muayenede tendon reflekslerinizi, kas gücünüzü ve koordinasyonunuzu kontrol edebilir. Bunların haricinde doktorunuz aşağıdaki testlerin yapılmasını talep edebilir.

Kan testleri: Kan testleri ile vitamin eksiklikleri, diyabet, bağışıklık sorunları ve periferik nöropatiye neden olabilecek diğer durumlar tespit edilebilir.

BT veya MRG taramaları: Bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme ile tümörler ve başka anormallikler tespit edilebilir.

Elektromiyografi: Elektromiyografi ile sinir hasarı tespit edilebilir.

Sinir biyopsisi.

Cilt biyopsisi.

Periferik nöropati tedavisi

Nöropati tedavisinde amaç semptomları hafifletmek olacaktır. Bu doğrultuda başvurulabilecek periferik nöropati tedavisi için aşağıdaki yöntemler kullanılabilir:

Ağrı kesici ilaçlar

Aspirin gibi steroidal olmayan antienflamatuvar ilaçlar nöropati ağrısını hafifletebilir. Ancak bu ilaçlar sindirim sisteminize zarar verebilir.

Nöbet önleyici ilaçlar

Epilepsiyi tedavi etmek için kullanılan gabapentin ve pregabalin gibi nöbet önleyici ilaçlar sinir ağrısını hafifletebilir.

Antidepresanlar

Amitriptilin, doksepin ve nortriptilin gibi bazı trisiklik antidepresanlar nöropatik ağrıda faydalı olabilir. Serotonin ve norepinefrin geri alım inhibitörü duloksetin ve venlafaksin de periferik nöropati ağrısında iyileşme sağlayabilir.

Topikal tedaviler

Kapsaisin içeren kremler periferik nöropati semptomlarında iyileşme sağlayabilir.

Ameliyat

Bazı nöropati türleri için ameliyat tedavisi önerilir. Sırtta veya boyunda sinir köklerini sıkıştıran çıkıntılı diskler ameliyat edilir ve böylece etkilenen sinir kökü açılır ve iyileşir. Yüzde ağrıya neden olan trigeminal nevralji de sıklıkla beyin cerrahisi ile tedavi edilir. Diyabetik nöropati gibi daha yaygın sinir hasarları olan polinöropatilerde cerrahi müdahale fayda göstermez. Sinirleri keserek veya yaralayarak ağrıyı azaltmayı amaçlayan ameliyatlar tavsiye edilmez çünkü bu ameliyatlar sinir hasarını kötüleştirirler ve periferik ve merkezi sinir sisteminin kesiğin üzerindeki kısımları ağrı sinyalleri üretmeye devam eder.

Transkutanöz elektrik sinir stimülasyonu (TENS)

TENS, ağrı bölgesinde veya ilişkili sinirlerin yakınında cilde hafif bir elektrik akımı verilmesidir. Klinik çalışmalardan elde edilen veriler, tüm nöropati tipleri için olmasa da, TENS’in diyabetten kaynaklanan nöropatik semptomlarında faydalı olduğunu desteklemektedir.

  • Cilde lidokain kremi sürülmesi zona gibi mononöropatilerden kaynaklanan belli bir bölgede bulunan kronik ağrılar için faydalı olabilir. Lidokain veya daha uzun etkili bupivicaine, vücudun geri kalanını etkilemeden ağrıya neden olan hücrelerin tetiklenmesini bastırabilir.

Periferik nöropati önlenebilir mi?

Periferik nöropatinin beli yaşam tarzı değişiklikleri ve önlemler ile belli düzeyde önlenmesi mümkün olabilir. Sinir ağrısı oluşmasını önlemek ve ağrıyı dindirmek için aşağıdaki hususlara dikkat edin:

  • Sağlık sorunlarınızı öğrenin ve bu sorunlar komplikasyonlara neden olmadan önce gerekli önlemleri alın.
  • Periferik nöropatiyi önlemek için diyabet ve romatoid artrit gibi ciddi risk grubunda olan hastalıkları tedavi edin veya kontrol altına altın.
  • Alkol kullanmayın veya alkol kullanımını azaltın.
  • Sinirlerinizi korumak için meyve, sebze, yağsız protein ve tam tahıllardan zengin bir diyetle beslenin. Et, balık, yumurta ve B-12 vitamini içeren besinler tüketin. Vejetaryen veya vegan iseniz, takviye alın veya B-12 vitamininden zenginleştirilmiş besinler tüketin.
  • Tekrarlayan hareketler, toksik kimyasallar, sigara ve aşırı alkol tüketimi sinirlere zarar verebileceği için bu maddelerden uzak durum.
  • Düzenli egzersiz yapın. Sağlığınız müsait ise haftada en az üç kez en az 30 dakika egzersiz yapın.

Kaynakça

  1. Mayo Clinic Staff. Peripheral neuropathy
  2. Diabetic neuropathy
  3. New thinking on peripheral neuropathy
  4. Peripheral Neuropathy
  5. Peripheral Neuropathy Basics

POPÜLER YAZILAR

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Tolegen Effluvium Hakkında Her Şey

Telogen Effluvium Nedir? – Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

0
Telogen effluvium nedir? Telogen effluvium bir saç dökülmesi tipidir ve diffüz alopesi örneğidir. Alopesi ise tek başına saç dökülmesi anlamına gelir. Eğer bu saç dökülmesi...