Ana Sayfa Psikoloji Şizofreni: Nedenleri, Belirtileri, Teşhis ve Tedavisi

Şizofreni: Nedenleri, Belirtileri, Teşhis ve Tedavisi

Şizofreni Nedir?

Şizofreni, nüfusun yaklaşık % 1’ini etkileyen, kronik, şiddetli ve kişi üzerinde engelleyici etkileri olan bir akıl hastalığıdır. Şizofrenide semptomlar en yaygın olarak 16 ila 30 yaşları arasında ortaya çıkmaya başlar.

Erkeklerde semptomlar kadınlara göre daha erken yaşta başlayabilir. Birçok şizofreni vakasında hastalık o kadar yavaş gelişir ki kişi uzun yıllar boyunca şizofreni hastası olduğunu bilmez. Bununla beraber şizofrenin ani bir başlangıçla hızlı bir şekilde ilerlemesi de mümkündür.

Şizofreni, düşünce bozukluğu veya zihinsel bozukluk olarak da adlandırılan ve bir kişinin düşüncelerini, davranışlarını ve sosyal işlevselliğini etkileyen psikotik bir rahatsızlıktır.

Şizofreni, paranoid ve ayrışmamış tip gibi farklı tiplere ayrılabilir. 6 yaşındaki bir çocuk bile şizofreninin tüm belirtilerini gösterebilir. Şizofreni terimi 1908’den beri kullanılmaktadır ancak şizofreninin belirtileri yazılı tarihte de geçmektedir.

Şizofreninin Nedenleri Nelerdir?

Şizofreninin, genetik, psikolojik ve çevresel risk faktörlerinin bir sonucu olduğu düşünülmektedir. Biyolojik olarak beyin nörokimyasında dopamin açısından anormalliği olan ve beynin bazı bölgelerinde daha düşük beyin maddesi olan kişilerin durumu geliştirme riskinin daha yüksek olduğu düşünülmektedir.

Fakat şizofreninin biyolojik bir hastalık olduğuna dair bilimsel kanıt yoktur. Bunun yanında uyuşturucu kullanımının da şizofreni riskini arttırdığı bilinmektedir.


Benzer yazılar:


Şizofreni Belirtileri Nelerdir?

Şizofreninin belirtileri ve bulguları kişiden kişiye değişecektir. Semptomlar dört kategoriye ayrılır:

Pozitif semptomlar: psikotik semptomlar olarak da bilinir. Pozitif semptomlar sanrı ve halüsinasyonlardır.

Negatif semptomlar: bunlar kişinin yitirdiği özelliklerdir. Örneğin, yüz ifadelerinin olmaması veya motivasyon eksikliği.

Bilişsel semptomlar: bilişsel semptomlar kişinin düşünce süreçlerini etkiler. Pozitif veya negatif semptomlar olabilirler. Bilişsel semptomlara örnek olarak negatif bir semptom olan konsantrasyon bozukluğu verilebilir.

Duygusal semptomlar: Duygusal semptomlara duyguların yok olması örnek olarak verilebilir.

Genel olarak şizofreninin belirtileri ise şunlardır:

Sanrılar

Hasta cezalandırıldığına dair sanrılar veya büyüklük sanrıları gibi aslı olmayan inançlara sahiptir. Hastalar başkalarının onları uzaktan kontrol etmeye çalıştığını hissedebilirler veya olağanüstü güçleri ve yetenekleri olduğunu düşünebilirler.

Düşünce bozukluğu

Hasta konuşurken bir konudan diğerine atlayabilir. Bu durumda hastanın konuşmasını anlamak veya takip etmek zordur.

Halüsinasyonlar

Hasta olmayan sesleri duyabilir, görebilir; olmayan şeyleri hissedebilir veya olmayan kokular ve tatlar deneyimleyebilir.

Sosyal çekilme

Şizofreni hastaları genelde insanların onlara zarar vereceği düşüncesiyle sosyal çekilme yaşarlar.

Bilişsel güçlükler

Bu kişiler konsantre olmakta zorlanırlar. Ayrıca hayatlarını organize etme konusunda da başarısız olabilirler.

Motivasyon eksikliği

Şizofreni hastaları hayata olan ilgilerini yitirebilirler. Yemek yapma, yıkanma gibi gündelik aktiviteleri yapmakta zorlanabilirler.

Şizofreni Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorunuz öncelikle kişinin tıbbi geçmişini öğrenmek isteyecek ve mevcut semptomlarını da bununla beraber değerlendirecektir. Ayrıca ailede şizofreni hastası olup olmadığını ve kişinin daha önce şizofreni tanısı alıp almadığını sorgulayacaktır.

Şizofreni tanısı koymak için kişinin en az bir ay boyunca aşağıdaki semptomlardan en az ikisini göstermesi ve 6 ay boyunca bazı zihinsel bozukluklar göstermesi gerekmektedir:

– Halüsinasyonlar (işitsel veya görsel olabilir)

– Sanrılar (doğru olmayan inatçı inanışlar)

– Katatoni

– Tuhaf davranışlar

– Dezorganize konuşma ve davranışlar.

Şizofreni Nasıl Tedavi Edilir?

Şizofreninin tedavisinde, ilaç ve psikoterapi önceliklidir. Ancak hastalar ilaç almaktan kaçınabilirler. Bu durumda asta yakınlarının, hastalarını yakından izlemeleri ve ilaçlarını aldığından emin olmaları gerekmektedir. Şizofreninin tedavisinde kullanılan ilaçlara antipsikotik denir.

Antipsikotik ilaçlar kişinin sanrı ve halüsinasyon gibi semptomları azaltabilir. Bu ilaçlar beyindeki dopamin ve serotonin gibi kimyasallar üzerinde etkilidir. Şizofrenide en çok tercih edilen ilaçlar şunlardır:

Risperidon: diğer atipik antipsikotiklerden daha az sedatif etkiye sahiptir. Olası yan etkileri arasında kilo alımı ve diyabet vardır. Ancak yan etkileri Clozapine veya Olanzapine kıyasla daha az ve daha hafiftir.

Ketiapin: yan etkileri arasında kilo alma ve diyabet vardır. Ancak yan etkileri genelde hafiftir.

Olanzapin: başka bir antipsikotik olan bu ilaç negatif semptomları de iyileştirebilir. Yan etkileri arasında ciddi anlamda kilo alımı ve diyabet riski vardır.

Ziprasidon: kilo alma ve diyabet riski diğer atipik antipsikotiklerden göre düşüktür. Ancak ziprasidon kardiyak aritmiyi kötüleştirebilir.

Haloperidol: Etkisi uzun sürelidir.

Klozapin: klozapin tedaviye dirençli hastalar için etkilidir. Klozapinin şizofreni hastalarında intihar eğilimini azalttığı bilinmektedir. Kilo alımı ve diyabet riski yüksektir.

Şizofreni atağı nasıl anlaşılır?

Şizofreni ile ilişkili belirtileriniz hakkında farkındalık sahibi olarak hastalığınızı daha kolay yönetebilirsiniz. Olası bir şizofreni atağı belirtileri arasında iştah kaybı, endişeli veya stresli hissetmek ve uykusuzluk yer alabilir. Ayrıca insanlardan şüphe duymak, insanların size dair düşünce ve güdüleri hakkında kaygılanmak, ara sıra sesler duymak ve konsantre olmakta zorlanmak da atak yaşadığınızı gösterebilir.

Akut şizofreni atağınıın ilk belirtilerinin farkına vardığınıza antipsikotik ilaçlarınız tekrar düzenlenebilir ve psikoterapi desteği alabilirsiniz. Böylece kriz kontrol edilebilir. Atak belirtileri fark eder etmez doktorunuza danışmalısınız.

Şizofreni hastalarına tavsiyeler

Kendi sağlığınıza özen göstererek genel durumunuzun iyileşmesine katkıda bulunabilirsiniz. Kendi sağlığınıza özen göstermek anksiyete, depresyon ve yorgunluk gibi şizofreniye ikincil olarak ortaya çıkan sorunların azalmasında faydalı olacaktır. Daha iyi bir yaşam kalitesine sahip olarak daha aktif bir hayat yaşayabilir ve bağımsızlığınızı sürdürebilirsiniz. 

Bunun için fiziksel ve zihinsel sağlığınızı korumak; hastalıkları ve kazaları önlemek; küçük rahatsızlıklar ile başa çıkmak önemlidir.

Bol meyve ve sebzeden oluşan dengeli bir diyet ve düzenli egzersiz sağlıklı bir yaşam tarzı sürdürmenizi sağlar. Bu yaşam tarzı kalp damar hastalıkları veya diyabet geliştirme riskinizi de azaltabilir. Buna ek olarak stresli ortamlardan uzak kalmalı ve düzenli uyumalısınız.

Şizofreni hastalarının sigara içme oranı nüfusun geri kalanına oranla 3 kat daha yüksektir. Sigara içiyorsanız, kanser, kalp hastalığı ve felç riskiniz de yükselir. Sigarayı bırakmak fiziksel sağlık açısından faydalıdır ancak bundan daha da önemlisi sigarayı bırakmanın şizofreni hastalarının ruh sağlığını iyileştirdiği de gösterilmiştir.

Alkol ve uyuşturucu şizofreni ile ilişkişi semptomlarınızda kısa vadeli bir rahatlama sağlasa da uzun vadede semptomlarınızın daha da kötüleşmesine neden olabilirler. Alkol, depresyon ve psikoza neden olabilir ve uyuşturucu da şizofreniniyi daha da kötüleştirebilir. Ayrıca antipsikotik ilaçlar, alkol ve uyuşturucu ile etkileşime girebilir. Bu nedenle alkol ve uyuşturucu kullanmamalısınız.

Kendinizi daha iyi hissetmeye başlasanız dahi ilacınızı doktorunuzun belirttiği şekilde kullanmalısınız. Düzenli ilaç kullanarak, nüksleri önleyebilirsiniz. Şizofreni ilaçları ile diğer ilaçlar veya besin takviyeleri arasında etkileşimler olabileceği için prospektüsü iyi okuyun ve doktorunuza kullandığınız ilaçları bildirin.

Kaynakça

American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders / Schizophrenia / Neurochemistry of Schizophrenia: Glutamatergic Abnormalities / Schizophrenia

POPÜLER YAZILAR

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Gilbert Sendromu Bilirubin

Gilbert Sendromu: Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

0
Gilbert Sendromu Nedir? Gilbert sendromu, karaciğerin kandaki bilirubini düzgün bir şekilde işleyemediği bir bozukluktur ve ciddi bir hastalık değildir. Hatta Gilbert sendromu olan birçok hastada...