Yaban Turpu Nedir? – Faydaları, Zararları ve Yaban Turpu Sosu Tarifi

0
62
Yaban Turpu Hakkında Bilgiler
Yaban turpu, brokoli ile aynı aileden gelen keskin kokusu ile bilinen ve daha ziyade çeşni olarak kullanılan bir bitkidir.

Yaban turpu nedir?

Yaban turpu ve kökü, baharat ve ilaç olarak kullanılan bir bitkidir. Daha çok et yemeklerinin sosuna çeşni vermesi amacıyla kullanılan bu bitki lezzetli olmasının yanında tıbbi açıdan da değerli olabilir. Geleneksel olarak binlerce yıldır hem baharat olarak hem de sağlığa yönelik faydaları açısından kullanılır. Yaban turpu kökünün içerisinde bulunan bileşiklerin antibakteriyel ve antikanser özellikleri ön plandadır.

Benzer yazılar: KANSERİN BAŞLANGIÇ BELİRTİLERİ VE KANSERİ TETİKLEYEN ŞEYLER

Yaban turpu geleneksel olarak böbrek taşları, ödem, solunum yolu enfeksiyonları, böbrek taşı, siyatik ağrısı, gut ve romatizma rahatsızlıkları için kullanılır. Bununla beraber iddia edilen faydalarının büyük bir kısmı geniş çaplı araştırmalarla kanıtlanmamıştır. Biz bu yazımızda yaban turpunun bilimsel araştırmalara göre faydaları ve zararları ile ilgili olarak kapsamlı bilgiler sunmaya çalışacağız.

Yaban turpu ile ilgili kısa bilgiler

  • Yaban turpunun ilk olarak Doğu Avrupa’da ortaya çıktığı ve 2000 yıldan daha az süredir yetiştirildiği düşünülmektedir.
  • Yaban turpu, brokoli, karnabahar, bürüksel lahanası ve wasabinin de içinde bulunduğu Brassicaceae yani turpgiller ailesinden gelir.
  • Kökleri parçalandığında glukozinolatlar adı verilen doğal bileşiklerden oluşan hardal yağları ortaya çıkar. Glukozinolatların birçok biyolojik işlevi vardır ve yaban turpunun sağlığa yönelik faydaları da bu bileşiklerden gelir.
  • Yaban turpu kökü, sirke ve tuz bir araya getirilerek özel bir sos oluşturulur ve bu sebze bu sos ile ünlüdür.

Benzer yazılar: SARAÇOĞLU HOCAMIZIN EN ÇOK BAHSETTİĞİ SEBZELERDEN BROKOLİNİN FAYDALARI VE ZARARLARI

Yaban turpunun faydaları

Yaban turpunun iddia edilen faydaları ve bilimsel araştırmalara göre faydaları olmak üzere iki kategoriden bahsedeceğiz. Öncelikle yaban turpunun iddia edilen faydalarını ele alalım:

  • Kansere karşı etkilidir ve kanser hücrelerinin ölmesini sağlayabilir
  • İdrar yolları hastalıklarını önleyebilir ve enfeksiyonu iyileştirebilir
  • Enflamasyonu azaltan antioksidanlar açısından zengindir
  • Soğuk algınlığını, bronşiti iyileştirebilir ve burun tıkanıklığına iyi gelir
  • Bakterileri ve mikropları etkisiz hale getirebilir
  • Ciltte siyah veya kahverengi lekelerin olduğu malezmaya karşı etkilidir
  • Yaş ile beraber oluşan lekeleri azaltabilir
  • İçerisinde bulunan antioksidanlar sayesinde saç köklerine kan dolaşımını arttırarak saçların sağlıklı bir şekilde uzamasına yardımcı olabilir
  • Sindirimi kolaylaştırabilir.

Yaban turpunun bilimsel araştırmalara göre faydaları

Öncelikle belirtmekte fayda var ki yaban turpunun tıbbi faydalarını araştıran insanlar üzerinde yapılan geniş çaplı klinik çalışmalar bulmak zordur. Bu sebze ile ilgili araştırmalar çoğunlukla hayvanlar üzerinde veya test tüplerinde yapılmıştır. Bu nedenle etkileri ve faydaları ile ilgili olarak kesin bir şey söylemek pek mümkün değildir.

Besin değerleri

Yaban turpunun bir sebze olarak en önemli faydası vücudumuzun fonksiyonlarının yerine getirilmesi için gerekli olan temel vitamin ve mineraller açısından zengin olmasıdır. İşte yaban turpunun içerisinde bulunan mikro besinler:

  • Çinko
  • C vitamini
  • Potasyum
  • Magnezyum
  • Manganez
  • Folat
  • Kalsiyum
  • Lif
  • Protein
  • Lutein
  • Zeaksantin

Ayrıca daha az miktarda olmak üzere içerisinde A vitamini, tiamin, riboflavin, niasin, demir ve fosfor da bulunur.

Antimikrobiyal

Yaban turpu kökünde bulunan izotiyosiyanatların antimikrobiyal etkileri de bulunur. Araştırmalar özellikle Streptococcus mutans, Streptococcus sobrinus, Lactobacillus casei, Staphylococcus aureus, Enterococcus faecalacter, Candida albicans, Fusobacterium nucleatum, Prevotella nigrescens ve Clostridium perfringens bakteri ve mantarlarına karşı etkili olabildiğini ortaya koymaktadır.Bununla beraber bu etkileri test tüplerinde araştırılmıştır ve insan vücuduna doğrudan alındığında nasıl etki göstereceğini inceleyen daha geniş çaplı araştırmalar yapılması gerekmektedir.

Enflamasyon

Yaban turpunun içerisinde sinigrin isimli bir madde bulunur ve birçok faydası bu madde ile ilgilidir. Bu maddenin olası terapötik faydalarından biri de enflamasyonu yani iltihabı azaltabilmesidir. Uzun süreli enflamasyon kronik hastalıklarla ilişkili olduğu için enflamasyonu azaltan gıdalar ve bitkiler değerlidir. Evidence Based Complementary and Alternative Medicine dergisinde yayınlanan bir çalışmaya göre bağışıklık sisteminde bulunan bazı özel hücreler üzerinde etkilidir ve enflamasyonu azaltır. Bu çalışmada insanlara ait bağışıklık sistemi hücreleri üzerinde çalışıldığı için çalışmanın etkileri önemlidir.

Yüksek tansiyon

Yüksek tansiyon kalp damar hastalıkları riskini arttıran ciddi bir durumdur. Bazı kişiler tansiyonları yüksek değerlerde seyrettiği halde bundan habersizdirler. Bu nedenle düzenli kontrollerle tansiyon değerleriniz hakkında bilgi sahibi olmanız önemlidir. Araştırmalar yaban turpunun yüksek tansiyonu düşürebileceğini göstermektedir. Sıçanlar üzerinde yapılan araştırmalarda yaban turpu yaprakları ve tohumu verilen sıçanlarda sistolik ve diastolik kan basıncı değerlerinin azaldığı görülmüştür.

Araştırmalarda yaban turpunun angiotensin 1 – dönüştürücü enzim, asetilkolinesteraz, arginaz ve fosfodiesteraz 5 aktivitelerini azaltarak tansiyon üzerinde etki gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca hipertansif sıçanlarda nitrik oksit seviyesini arttırdığı ve lipid peroksidasyonunu en aza indirdiği görülmüştür. Şunu da belirtmekte fayda var ki araştırmalarda yaban turpunun yapraklarının tansiyon düşürücü etkilerinin tohumlarından daha güçlü olduğu tespit edilmiştir. Yaban turpunun bu etkileri kayda değer olmakla beraber araştırmaların çoğunlukla hayvanlar üzerinde yapıldığı göz önünde tutulmalıdır. Bu sebzenin insanlar üzerindeki etkisi ile hayvanlar üzerindeki etkisi birebir aynı olmayabilir.

Benzer yazılar: HİPERTANSİYON HAKKINDA BİLİNMESİ VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

Diğer faydaları

  • Serbest radikallerin oluşmasını engelleyen antioksidanlar içerir.
  • 2017 yılında yapılan bir araştırmaya göre sinigrin antioksidan etkileri sayesinde karaciğer yağlanmasına fayda gösterebilir.
  • Gene 2017 yılında yapılan bir araştırmaya göre sinigrin antikanser özelliklere sahip olabilir. Araştırmada sinigrin mesane tümörü olan fareler üzerinde incelenmiştir. Araştırma umut vadetse de insanlar üzerinde geniş çaplı klinik çalışmalar yapmadan kesin bir şey söylemek doğru olmayabilir.
  • Test tüplerinde yapılan bazı araştırmalar yaban turpunun kolon kanseri hücrelerinde hücre ölümünü sağladığı ortaya konmuştur. Araştırma test tüplerinde yapıldığı için insanlar üzerindeki etkileri hakkında kesin bir şey söylemek mümkün değildir.
  • Topikal olarak uygulandığında yara iyileşmesini hızlandırabilir.
  • Bazı ufak çaplı araştırmalar yaban turpu kökü ve nasturtium içeren bir ilacın kronik veya tekrarlayan idrar yolları enfeksiyonunda faydalı olduğunu göstermektedir.

Zararları ve yan etkileri

Her ne kadar faydaları ile öne çıkan bir sebze de olsa yaban turpunun da bazı yan etkileri olabilir. Yaban turpunun zararları ve olası yan etkileri şunlardır:

  • Mide ve bağırsak hastalıkları olanlar, sindirim sisteminde ülser olanlar ve sindirim sistemi enfeksiyonu geçirenlerde sindirim sisteminde tahrişe neden olabilir
  • 4 yaşın altındaki çocuklarda sindirim sistemini rahatsız edebilir
  • İdrara çıkışı arttırabilir
  • Hipotiroidi hastalarına olumsuz etki edebilir.

Hipotiroidi

Brassicaceae ailesinden gelen sebzeler guatrojenler olarak sınıflandırılır. Bu özellikleri onların çiğ olarak veya fazla miktarda tüketildiklerinde tiroid fonksiyonları üzerinde olumsuz etkileri olduğunu gösterir. Tiroid hastalıkları olmayan kişilerde bu özellikleri bir soruna neden olmaz ancak tiroid hormonlarının yeterince salgılanmadığı hipotiroidi durumunda yaban turpu zararlı olabilir. Eğer hipotiroidi hastası iseniz yaban turpu tüketimi konusunda dikkatli ve ölçülü olmalısınız.

Benzer yazılar: HAMİLELİK VE HİPOTİROİDİ: BEBEĞİNİZİ VE SİZİ BEKLEYEN RİSKLER NELERDİR?

Hamilelik ve emzirme

Yaban turpu, folat açısından zengin olduğu için hamilelikte oldukça faydalıdır çünkü folat eksikliği doğum kusurlarına neden olabilir. Bununla beraber bu dönemde kullanılmasının bazı riskleri de vardır. Yaban turpu kesildiğinde ona keskin kokusunu veren hardal yağı hamilelik döneminde sakıncalı olabilir. Bunun nedeni tahrişe neden olması ve zehirli etkilerinin olabilmesidir. 1980’lerde ve 90’larda yürütülen ve hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda yaban turpunun düşüğe neden olma riski olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca anne sütünden bebeğe geçme ihtimali de olduğu için emziren annelerin de yaban turpu tüketmesi tavsiye edilmez. Ancak belirtmekte fayda var ki yaban turpunun bu etkilerinin ortaya çıkması için yüksek miktarda tüketilmesi gerekmektedir.

Yaban turpu doğal bir gıda olmasına rağmen bazı yan etkileri ve zararları olabileceğini göz önünde tutmalısınız. Yaban turpu da vücutta ilaç etkisi gösteren maddeler içerir ve bu maddeler fazla miktarda olduğunda yarardan çok zarar getirebilir veya bazı hastalıkları olumsuz etkileyebilir.

İlaç etkileşimleri

Hipotiroidi hastalığı için verilen levotiroksin ve yaban turpu etkileşime girebilir. Levotiroksin kullandığınız esnada yaban turpu tüketmeniz durumunda bu ilacın etkileri azalabilir. Hipotiroidi hastası iseniz bu sebzenin tüketimi konusunda son derece dikkatli olmalısınız. Ayrıca vücudunuzda bazı fonksiyonları değiştirme etkisi bulunan tüm maddeler bir nevi ilaçtır ve özellikle de doza bağlı olmak üzere tüm ilaçların yan etkileri veya zararları olabilir.

Yaban turpu nerede bulunur? Yaban turpu seçerken dikkat edilmesi gerekenler

Yaban turpunun hasat mevsimi ilkbahardır fakat bu sebze yıl boyunca genellikle satıştadır. Genellikle kökleri kesilerek satılır. Yaban turpu taze iken beyazdır fakat köklerinin etrafından kahverengimsi bir zar bulunur. Yaban turpu kökü satın alacak iseniz bu kökün yumuşak olmamasına dikkat edin. Köklerde yeşillikler olmamasına dikkat edin zira bu yeşillikler küflenmeden kaynaklanıyor olabilir. Eğer ufak bir kısımda bile küflenme fark eder iseniz bu ürünü almayın zira küf ufak bir bölgede bile olsa görünmez şekilde sebzenin geneline yayılmıştır. Ayrıca bu sebze doğrudan sos olarak da satılır ve o şekilde de tüketilebilir. Marketlerde ve pazarlarda bulmanız mümkündür.

Yaban turpu nasıl saklanır?

Yaban turpu kökünü temizlemeden doğrudan plastik bir torbaya koymalı ve daha sonra buzdolabına kaldırmalısınız. Bu kökü birkaç hafta içerisinde kullanmaz iseniz kuruyacaktır. Eğer yaban turpunu rendelediyseniz birkaç gün içinde tüketmeniz gerekir ancak derin dondurucuya kaldıracaksanız burada 6 ay kadar bekletebilirsiniz. Derin dondurucuda saklamak istemiyor iseniz rendelenmiş yaban turpuna sirke ekleyerek buzdolabında birkaç ay kadar saklamanız mümkün.

Yaban turpu sosu nasıl yapılır?

Yaban turpu sosu yapmak için blendır, bıçak, yaban turpu kökü, beyaz sirke ve tuz kullanacaksınız. Sosu hazırladıktan sonra beyaz sirke ve tuza ihtiyacınız olacak. Eğer sosu saklamak istiyorsanız hava geçirmez bir kap da bulundurmalısınız. İşte yaban turpu sosu tarifi:

  • Yaban turpu kökünü soyun ve küpler halinde kesin.
  • Daha sonra bu küpleri blendıra koyun ve istediğiniz kıvama gelene kadar karıştırın
  • Daha sonra içerisinde bir yemek kaşığı sirke ve 1 çay kaşığı tuz ekleyin
  • Blendırdan geçtikten sonra bekletmeden sirkeyi katmanız daha doğru olacaktır aksi takdirde yaban turpu kökü acılaşabilir
  • Bu sosu ağzı kapalı bir kapta birkaç ay saklayabilirsiniz ancak ne kadar erken tüketirseniz o kadar taze olacaktır.

 Kaynakça

  1. Horseradish Benefits
  2. [Efficacy and safety profile of a herbal drug containing nasturtium herb and horseradish root in acute sinusitis, acute bronchitis and acute urinary tract infection in comparison with other treatments in the daily practice/results of a prospective cohort study]

  3. Neoplasma Vol.59, No.1, p.62-69, 2012
  4. Major Health Benefits Of Horseradish Root You Should Know Today

  5. Colon cancer proliferating desulfosinigrin in wasabi (Wasabia japonica)

  6. Antimicrobial activity of isothiocyanates (ITCs) extracted from horseradish (Armoracia rusticana) root against oral microorganisms

  7. Comparative effects of horseradish (Moringa oleifera) leaves and seeds on blood pressure and crucial enzymes relevant to hypertension in rat

  8. What Is Horseradish?
  9. Historical notes on horseradish

YORUM YAP

Lütfen bir yorum yaz
Lütfen isminizi girin